Herbata to jeden z najpopularniejszych napojów na świecie i od wieków zajmuje ważne miejsce w kulturze wielu narodów. Na całym świecie ludzie wypijają ponad 2 miliardy filiżanek herbaty dziennie, co sprawia, że jest to najbardziej popularny bezalkoholowy napój wypijany przez człowieka. 

  • Jej historia sięga starożytnych Chin, gdzie odkryto ją kilka tysięcy lat temu. Jak głosi legenda pierwszy napój herbaciany zawdzięczamy chińskiemu cesarzowi Shennong, któremu w trakcie gotowania wody do naczynia wpadło kilka liści herbaty.
  • Do Europy dotarła w XVII wieku i szybko zdobyła ogromną popularność.
  • Do Polski herbata trafiła na początku XVIII wieku i przez wiele lat pozostawała napojem dostępnym tylko dla elit, do codziennego użytku weszła w XIX wieku.
  • Po drugiej wojnie światowej, szczególnie w czasach PRL-u  herbatę  w postaci suszu zalewało się wrzątkiem i pita była w szklankach zabezpieczonych koszyczkiem z dodatkiem kostek cukru. Picie herbaty stało się bardzo popularnym zwyczajem.
  • Z czasem w Polsce zaczęła się pojawiać herbata w torebkach, co było dość wygodnym i szybkim sposobem uzyskania herbaty, ale nikt nie zdawał sobie sprawy, że była to herbata najgorszego sortu, jej odpady.

Dziś trudno wyobrazić sobie codzienność bez filiżanki aromatycznego naparu, który nie tylko rozgrzewa i poprawia samopoczucie, ale także wykazuje wiele właściwości prozdrowotnych.

Szczególnie popularna jest w Chinach czy Japonii, gdzie uczyniono z tego specjalny rytuał zaparzania herbaty. Nieodmiennie kojarzy się nam z Anglią, gdzie jest częścią narodowej tożsamości i gdzie herbata pita jest w godzinach popołudniowych, w czasie podwieczorku w towarzystwie malutkich kanapek, ciasteczek i różnych przetworów.

Wszystkie klasyczne herbaty powstają z liści rośliny Camellia sinensis, jednak różnią się sposobem obróbki i stopniem fermentacji. To właśnie proces produkcji wpływa na smak, aromat, kolor oraz właściwości poszczególnych odmian.

  • Herbata czarna  jest najbardziej znana, przechodzi pełny proces fermentacji.

Charakteryzuje się intensywnym smakiem, ciemnym naparem i wysoką zawartością teiny. Działa pobudzająco, wspiera koncentrację, poprawia krążenie oraz może korzystnie wpływać na układ trawienny. Należy jednak pamiętać, że nadmiar kofeiny może prowadzić do bezsenności, nadpobudliwości, garbniki zawarte w herbacie mogą hamować wchłanianie żelaza z pożywienia, co może być problematyczne dla osób z anemią.

  • Herbata zielona cieszy się coraz większą popularnością, uznawana za jedną z najzdrowszych odmian.

Jej liście nie są fermentowane, dzięki czemu zachowują dużą ilość przeciwutleniaczy i polifenoli. Zielona herbata wspiera pracę serca, pomaga regulować poziom cholesterolu i cukru we krwi, a także wspomaga metabolizm. Zawarte w niej katechiny pomagają neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za procesy starzenia organizmu. Odpowiednio zaparzona działa pobudzająco, ale łagodniej i dłużej niż kawa.

  • Biała herbata produkowana jest z młodych pączków i najmłodszych liści.

Dzięki minimalnej obróbce zachowuje wiele cennych składników odżywczych. Ma delikatny smak i uznawana jest za napój wspierający odporność oraz spowalniający procesy starzenia.

  • Czerwona herbata, szczególnie odmiana Pu-erh, znana jest z właściwości wspomagających trawienie i metabolizm tłuszczów.

Często poleca się ją osobom dbającym o sylwetkę.

  • Herbata żółta  należy do najbardziej ekskluzywnych gatunków i ceniona jest za silne działanie antyoksydacyjne.

Warto pamiętać, że nie wszystkie napary określane mianem herbaty rzeczywiście pochodzą z krzewu herbacianego. Rooibos, yerba mate czy honeybush to napoje przygotowywane z innych roślin, jednak również posiadają liczne właściwości zdrowotne. Rooibos nie zawiera kofeiny, działa uspokajająco i może być spożywany nawet przez dzieci. Yerba mate pobudza organizm, poprawia koncentrację i dostarcza wielu witamin oraz minerałów.

Herbata zawiera wiele cennych substancji biologicznie aktywnych. Szczególne znaczenie mają polifenole, flawonoidy i katechiny, które wykazują działanie przeciwutleniające. Dzięki nim regularne picie herbaty może wspierać ochronę organizmu przed chorobami serca, nadciśnieniem czy procesami starzenia. Napar pomaga również poprawić koncentrację, pamięć oraz samopoczucie. Obecna w herbacie teina pobudza układ nerwowy, jednak działa łagodniej niż kofeina zawarta w kawie.

Herbata – przygotowanie naparu ma ogromny wpływ na smak i jej wartości zdrowotne.

Poszczególne rodzaje herbaty wymagają innej temperatury wody i czasu parzenia. Czarną herbatę zazwyczaj zalewa się wodą o temperaturze około 95°C i parzy przez 2–3 minuty. Zielona herbata wymaga niższej temperatury, najczęściej od 70 do 85°C, ponieważ wrzątek może pozbawić ją delikatnego smaku i cennych składników. Biała herbata najlepiej smakuje po kilku minutach parzenia w wodzie o temperaturze około 80°C.

Umiar  Choć herbata ma wiele zalet, należy spożywać ją z umiarem. Nadmierne picie mocnych naparów może prowadzić do bezsenności, rozdrażnienia czy problemów żołądkowych. Zawarte w herbacie garbniki mogą utrudniać wchłanianie żelaza, dlatego nie zaleca się popijania nią posiłków. Osoby cierpiące na refluks, chorobę wrzodową lub schorzenia wątroby powinny unikać bardzo mocnej herbaty.

Herbata doskonale komponuje się z różnymi dodatkami. W chłodniejsze dni popularne są napary z imbirem, cynamonem, goździkami czy miodem, które działają rozgrzewająco i wspierają odporność. Cytrusy, kardamon czy kurkuma wzbogacają smak oraz dostarczają dodatkowych właściwości zdrowotnych. Warto jednak pamiętać, aby cytrynę dodawać dopiero po usunięciu fusów i lekkim ostudzeniu naparu.

Oprócz walorów smakowych herbata odgrywa ważną rolę kulturową, jest sposobem na relaks, ma wymiar duchowy,w Rosji przez lata był nieodłącznym elementem przygotowywania herbaty był samowar.

Dziś herbata pozostaje nie tylko codziennym napojem, ale również symbolem odpoczynku, domowego ciepła i zdrowego stylu życia. Odpowiednio dobrana i właściwie przygotowana może być doskonałym wsparciem dla organizmu oraz przyjemnym elementem codziennej rutyny.

Autor: dietetyk Katarzyna Tusień

Źródła: