Boczne przyparcie rzepki – przyczyny, objawy, metody terapii
Przyparcie rzepki jest chorobą stawu rzepkowo-udowego. Znane jest również pod nazwą bólu rzepkowo-udowego. Stanowi 25 do 40% wszystkich przypadków związanych z bólem kolana. Rzepka w wyniku nieprawidłowego działania stawu zaczyna zbaczać do boku i przypierać do nadkłykcia bocznego kości udowej. Im mocniej przypiera tym większy pojawia się ból.
Przyczyny
Syndrom bocznego przyparcia rzepki pojawia się, gdy zaburzona jest praca stawu rzepkowo-udowego. Kiedy zginamy lub prostujemy kolano, fizjologicznie rzepka powinna poruszać się w rowku między kłykciami kości udowej. W przypadku bólu rzepkowo-udowego rzepka nie biegnie swoim prawidłowym torem ruchu, lecz zaczyna zbaczać do boku i uciska kłykieć boczny.
Przyparcie zwiększa się wraz ze zwiększeniem kąta zgięcia kolana. Stan ten może zostać wywołany nadmiernym i powtarzającym się przeciążaniem struktur bocznych stawu kolanowego, bliznami pooperacyjnymi oraz urazami, a także uwarunkowaniami anatomicznymi.
Przyczyną zaburzonej biomechaniki jest brak prawidłowej ruchomości rzepki i niewłaściwe jej ustawienie w rowku mięśniowym, wynikające z dysfunkcji mięśnia czworogłowego (konkretnie przeciążenie jego głowy bocznej i osłabienie głowy przyśrodkowej), nadmierne napiętego pasma biodrowo-piszczelowego i troczka bocznego rzepki oraz zaburzeń postawy ciała (przodopochylenie miednicy, koślawe kolana, płaskostopie i stopa płasko-koślawa).
⇒ Narażone są głównie młode dziewczyny, które dodatkowo mają wiotkość stawów lub wysokie ustawieni rzepki oraz sportowcy uprawiający sporty związane z bieganiem, skakaniem i wymagające powtarzającego się zginania kolana.
Objawy
Objawy pojawiające się w związku z syndromem bocznego przyparcia rzepki:
⇒ ból głównie w przedniej lub bocznej części stawu, pacjenci często pokazują okolice górno-boczną, czasami pod rzepką
⇒ ból który pacjent może precyzyjnie wskazać lub rozlany
⇒ nasilenie dolegliwości podczas prostowania i zginania w odciążeniu oraz w czasie wzmożonej aktywności fizycznej
⇒ nasilenie podczas biegania, chodzenia, kucania, wchodzenia pod górę, wstawania z siedzenia
⇒ objaw kinowy/ teatralny ( ból podczas długiego siedzenia z ugiętymi nogami)
⇒ uczucie przeskakiwania/ strzelania
⇒ krepitacje – strzelanie, trzaskanie, chrupanie w kolanie i innych stawach podczas ruchu wynikające np. z choroby zwyrodnieniowej lub bez wyraźnej przyczyny.
Fizjoterapia
Leczenie zachowawcze w 80% przypadków przynosi pozytywne efekty.
Jego głównym elementem jest fizjoterapia, która może być wspomagana farmakoterapią w postaci leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.
W początkowej fazie leczenia zaleca się pacjentowi unikanie lub ograniczenie aktywności wywołujących ból np. zmniejszenie dystansu biegowego, zwiększenie ilości dni odpoczynku pomiędzy treningami.
Cel fizjoterapii
Celem fizjoterapii jest przywrócenie właściwego toru ruchu rzepki oraz zniwelowanie dolegliwości bólowych.
Ćwiczenia wzmacniajace Głównym elementem pracy z pacjentem są ćwiczenia wzmacniające mięsień czworogłowy uda( w szczególności jego głowę przyśrodkową) i rotatory zewnętrzne stawu biodrowego oraz ćwiczenia mające na celu rozluźnienie pasma biodrowo-piszczelowego oraz mięśnia obszernego bocznego.
Terapia manualna W terapii manualnej praca głównie skupia się na mobilizacji rzepki oraz rozluźnieniu napiętych struktur nie tylko w bocznej części uda, ale także w tylnej oraz w łydce. Techniki manualne mają za zadanie zlikwidować ból i elastyczność, oraz poprawić tor ruchu rzepki.
Kinesiotaping Jako wsparcie efektów ćwiczeń i terapii manualnej można użyć kinesiotapingu. Plastrowanie zapewnia stabilizacje rzepki, odciąża staw i niweluje ból, co pozwala wykonywać ćwiczenia bez dolegliwości.
Inne zabiegi Z zabiegów fizykoterapii można zaproponować: krioterapie, laser niskoenergetyczny, laser wysokoenergetyczny, impulsowe pole elektromagnetyczne niskiej lub wysokiej częstotliwości oraz ultradźwięki. Zabiegi fizykoterapeutyczne mają głównie za zadanie niwelować obrzęk, stan zapalny i ból
Konsekwencje braku leczenia
W wyniku utrzymującego się przyparcia rzepki może dochodzić do:
⇒ chondromalacji, czyli uszkodzenia chrząstki w stawie rzepkowo-udowym
⇒ urazów takie jak podwichnięcie lub zwichnięcie rzepki
⇒ zmian zwyrodnieniowych stawu kolanowego,co w późniejszej konsekwencji może prowadzic do konieczności przeprowadzenia artroskopi.
Kiedy leczenie operacyjne?
Operacje wykonuje się najczęściej, kiedy schorzeniu towarzyszy zwichanie rzepki, a także kiedy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów. Przy zwichnięciu rzepki leczenie zachowawcze jest dużo mniej skuteczne.
Zabieg operacyjny może odbywać się metodą artroskopową lub otwartą. Operacja polega na uwolnieniu więzadła bocznego rzepki. Jest to ostateczna forma leczenia, gdyż jego powikłania powodują problemy z uruchomieniem pacjenta po zabiegu. Powikłaniami pooperacyjnymi mogą być problemy takie jak: nawrót dolegliwości, przyśrodkowa niestabilność rzepki, zakażenie oraz krwawienie do stawu.
Autor: fizjoterapeutka Katarzyna Olszewska-Kopacz
Bibliografia
1. Strojek Katarzyna,Kortas Katarzyna,Radzimińska Agnieszka, Weber-Rajek Magdalena, Styczyńska Hanna, Zukow Walery.Leczenie zachowawcze zespołu bocznego przyparcia rzepki= Conservative treatment of excessivelateral pressure syndrome. Journal of Education,Health and Sport. 2016;6(9):841-854. eISSN 2391-8306
2.Srokowska Anna, Lewandowski Andrzej, Balmas Paweł, Kurczewski Mikołaj, Srokowski Grzegorz, Siedlaczek Marcin. Evaluation of the effectiveness of release myofascial treatment in the patello-femoral syndrome. Journal of Education, Health and Sport. 2018;8(6):113-138. eISNN 2391-8306
3. Sherwan A. Hamawandi, Hazhar I. Amin, Ameer, Kadhim Al-Humairi, Open versus arthroscopic release for lateral patellar compression syndrome: a randomized-controlled trial, Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery (2022) 142:2545–2551
4. Abukar A, Li D. Lateral Patellar Compression Syndrome. [Updated 2025 Aug 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK617064/
