Rola fizjoterapii w pracy z blizną

 

Wielu pacjentów patrzy na bliznę tylko przez pryzmat jej wyglądu. Owszem, jest to bardzo ważny aspekt.

Warto jednak pamiętać, że blizna powinna mieć także prawidłową przesuwalność i współgrać z innymi tkankami. Jest to tzw. integracja blizny z siecią powięziową.

 

Jak powstaje blizna?

Każda blizna posiada swoją historię. Pamiętajmy, że blizny nie są tylko konsekwencją zabiegu operacyjnego. Mogą być również następstwem trądziku, poparzenia czy też innego urazu mechanicznego.

W przypadku uszkodzenia, tzw. skóry właściwej, ubytki tkanki łącznej są zastępowane tkanką włóknistą. Odbywa się to w trzech etapach:

  • Zapalny

Trwa zwykle od 24 do 7 dni.

  • Proliferacji – naprawy uszkodzonej tkanki

Podczas tej fazy ma miejsce intensywna produkcja kolagenu

  • Przebudowy tzw. etap porządkowania włókien kolagenowych.

Jest to końcowy, ale zarazem najdłuższy etap trwające od 3 tygodnie nawet do kilku lat, który ma na celu osiągnięcie ostatecznej wytrzymałości blizny.

 

Od czego zależy m.in. ostateczny wygląd blizny?

  • głębokości rany
  • rodzaju uszkodzenia/urazu
  • predyspozycji genetycznych
  • sposobu zaopatrzenia rany po urazie / sposobu szycia jeśli rana tego wymaga
    lub jest skutkiem zabiegu operacyjnego
  • pielęgnacji
  • odpowiedniej mobilizacji.

Jakie są rodzaje blizn?

Prawidłowo tworząca się blizna ma prawo być początkowo mniej mobilna oraz zaczerwieniona i jest to zupełnie normalne.

Jeśli jednak w procesie gojenia dojdzie do jakiś nieprawidłowości, może to prowadzić do zaburzeń takich jak blizna:

  • Przerostowa – pozostaje w granicach rany, ale jest pogrubiała i twarda tzn. „efekt sznurka”
  • Bliznowiec – rozrost poza obszar uszkodzenia najczęściej powstaje w skutek nadmiernej produkcji kolagenu
  • Zanikowa (atroficzna) – blizny zapadnięte mające postać wgłębienia

Czego unikać ?

W procesie tworzenia się blizny bezwzględnie przeciwwskazane jest:

  • Korzystanie z sauny
  • Wystawianie blizny na działanie słońca
  • Narażanie blizny na urazy mechaniczne

 

 Co powinno zaniepokoić pacjenta?

  • Sztywność blizny (także jej uwypuklenie)
  • Uczucie ciągnięcia, głównie takie które narasta
  • Rozrost blizny poza obszar pierwotnego uszkodzenia skóry
  • Długo utrzymujące się zaburzenia czucia lub przeczulica w okolicy blizny.

 

Jaki wpływ na bliznę ma fizjoterapia i kiedy można rozpocząć działania?

Działania manualne można przeprowadzić na każdym etapie gojenia.

Początkowo może to być praca na tkankach sąsiadujących, która będzie miała już ogromny wpływ na zmniejszenie ew. obrzęku i napięcia tkanek, co może w znaczącym stopniu warunkować finalny wygląd blizny.

Kolejno fizjoterapeuta przez swoje działania może wpłynąć na zmniejszenie napięcie na samej bliźnie oraz poprawić jej mobilność.

Wartościową metodę wspomagającą może stanowić kinesiotaping. Dzięki odpowiedniej aplikacji można zmniejszyć obrzęki w okolicy blizny jak również zadziałać rozluźniająco na samą bliznę.

Uzupełnieniem mogą być także zabiegi z zakresu fizykoterapii np. takie jak:

  • laser zarówno nisko jak i wysokoenergetyczny – pomaga usprawnić mikrokrążenie w okolicy rany/blizny, dzięki czemu wspomaga regenerację
  • ultradźwięki – wykazują działanie przeciwzapalne oraz zwiększają produkcje kolagenu
  • jonoforeza z odpowiednim lekiem np. chlorkiem wapnia czy jodkiem potasu, które działają zmiękczająco
  • fala uderzeniowa
  • suche igłowanie – znajduje zastosowanie szczególnie w przypadku „starszych” blizn, dzięki uruchomieniu procesów regeneracyjnych.

 

Kiedy można zacząć pracę z blizną?

Zasada jest prosta – im szybciej tym lepiej.

Jeśli blizna powstała na skutek zabiegu operacyjnego, można działać już od drugiej doby. Praca wtedy opiera się na zmniejszeniu obrzęków wokół blizny oraz na mobilizacji tkanek okolicznych. Czas rozpoczęcia działań fizjoterapeutycznych w okolicy tkanek operowanych jest uzależniony od zgody lekarza operującego.

 Kiedy zacząć stosować maści/plastry silikonowe?

Jest to pytanie, które zadaje prawie każdy pacjent posiadający bliznę.

Obecnie maści silikonowe cieszą się dużą popularnością. Należy jednak pamiętać, że można je stosować po całkowitym odpadnięciu strupków. Do zakończenia tego etapu zalecane jest nawilżanie blizny.

 

Podsumowanie

Każda blizna jest inna i wymaga odpowiedniego podejścia.

Pacjenci przywiązują największą uwagę do wyglądu blizny. Należy jednak pamiętać,
że blizna powinna także współgrać ze zdrowymi tkankami tzn. być elastyczna i mieć prawidłową ruchomość.

Fizjoterapeuta może zadziałać na bliznę na każdym etapie, stosując odpowiednio dobrane bodźce.

Należy pamiętać, że nie istnieje „górna granica wieku blizny”.

Bardzo istotne jest stosowanie się do zaleceń fizjoterapeuty oraz wykonywaniu autoterapii w domu.

 

Autor:  fizjoterapeutka  mgr Magdalena Makowska

Bibliografia:

  • Kowalczyk, A., Milner-Krawczyk, M., Kazodziej, M.Skuteczne metody w terapii blizn: przegląd systematyczny piśmiennictwa. „Forum Medycyny Rodzinnej / Evereth Publishing”, 2024, t. 18, nr 2, s. 45–53.
  • Kaczorowska A., Mroczek A.,Fizjoterapia blizny po cięciu cesarskim, „Repozytorium Uniwersytetu Opolskiego”, 2024, s. 12–25.
  • Chochoł M., Knapik H., Tomaszewski W. i wsp., Wykorzystanie fizjoterapii w leczeniu blizn – przegląd literatury, Medycyna Sportowa, 2022, t.38, nr 4, s. 195-204.
  • Bordoni B., Zanier E., Terapia manualna blizny. Podręcznik dla studiów medycznych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2020r.
  • Bringeland N. E., Boeger D., Terapia blizn. Metody stymulujące gojenie ran i usprawniające funkcjonowanie układu powięziowego, MedPharm, 2020r.