Kręgosłup dziecka pod kontrolą

 Usłyszenie diagnozy „skolioza” często budzi u rodziców wiele pytań i niepokoju. Czym właściwie jest skolioza? Jak ją rozpoznać? Czy można ją skutecznie leczyć? Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje, które pomogą lepiej zrozumieć to schorzenie i świadomie uczestniczyć w procesie leczenia dziecka.

 

Czym jest skolioza?

 Skolioza to trójpłaszczyznowa deformacja kręgosłupa. Oznacza to, że kręgosłup ulega zmianom jednocześnie w trzech płaszczyznach:

  • płaszczyźnie czołowej – pojawia się boczne skrzywienie kręgosłupa, oceniane za pomocą kąta Cobba,
  • płaszczyźnie strzałkowej – najczęściej dochodzi do spłycenia kifozy piersiowej, co może sprawiać wrażenie bardziej odstających łopatek,
  • płaszczyźnie poprzecznej – występuje rotacja kręgów, widoczna podczas testu Adamsa, a na zdjęciu RTG oceniana m.in. metodą Raimondiego.

Pomimo wielu badań przyczyna powstawania skoliozy idiopatycznej nadal pozostaje nieznana. Nie wiemy, dlaczego u części dzieci kręgi zaczynają rozwijać się asymetrycznie.

 

Jak rozwija się skolioza?

 W przebiegu skoliozy dochodzi zarówno do:

  • torsji geometrycznej – odwracalnego ustawienia kręgosłupa, które można korygować odpowiednio dobranymi ćwiczeniami,
  • torsji strukturalnej – trwałych zmian w budowie kręgów, wynikających z ich asymetrycznego wzrostu.

Celem fizjoterapii jest nie tylko poprawa ustawienia ciała, ale przede wszystkim stworzenie warunków do możliwie najbardziej symetrycznego wzrostu kręgosłupa u dziecka.

 

Jak rozpoznać skoliozę?

 Pierwszym sygnałem mogą być zauważalne asymetrie sylwetki, takie jak:

  • nierówna wysokość barków,
  • odstająca łopatka,
  • asymetryczne wcięcia talii,
  • garb żebrowy widoczny podczas skłonu.

W warunkach domowych rodzice mogą wykonać test Adamsa, polegający na skłonie tułowia do przodu i obserwacji symetrii pleców. Pojawienie się wyraźnej asymetrii jest wskazaniem do konsultacji z fizjoterapeutą lub lekarzem ortopedą.

W gabinecie fizjoterapeuta wykonuje badanie z użyciem skoliometru, który pozwala zmierzyć kąt rotacji tułowia. Jeżeli wynik przekracza wartości uznawane za nieprawidłowe, dziecko powinno zostać skierowane na diagnostykę radiologiczną.

 

Kiedy można postawić diagnozę?

 Rozpoznanie skoliozy idiopatycznej strukturalnej można postawić dopiero po wykonaniu zdjęcia RTG całego kręgosłupa w pozycji stojącej.

Badanie powinno obejmować kręgosłup od kości potylicznej do krętarzy kości udowych. Dopiero na jego podstawie lekarz lub fizjoterapeuta może wyznaczyć kąt Cobba, który jest podstawowym parametrem określającym wielkość skrzywienia.

Zgodnie z wytycznymi SOSORT, o skoliozie mówimy wtedy, gdy kąt Cobba wynosi co najmniej 10°.

Do czasu wykonania badania RTG można jedynie podejrzewać obecność skoliozy.

 

Ocena fizjoterapeuty

 Poza badaniem radiologicznym fizjoterapeuta przeprowadza szczegółową ocenę postawy ciała. W nowoczesnych metodach terapii, takich jak BSPTS, wykorzystuje się kliniczną klasyfikację skrzywień, która pomaga dobrać najbardziej odpowiedni sposób leczenia.

Ostateczna ocena zawsze opiera się na połączeniu badania klinicznego z analizą zdjęcia RTG.

 

Jak dobierane jest leczenie?

 Każdy pacjent wymaga indywidualnego planu terapii. Fizjoterapeuta bierze pod uwagę między innymi: wiek dziecka, płeć, wartość kąta Cobba, ,postawę ciała oraz potencjał wzrostowy.

Na tej podstawie dobierane są odpowiednie ćwiczenia oraz – w razie potrzeby – techniki terapii manualnej i terapii tkanek miękkich.

 

Czym jest SOSORT?

 SOSORT (Society on Scoliosis Orthopaedic and Rehabilitation Treatment) to międzynarodowe stowarzyszenie lekarzy i fizjoterapeutów zajmujących się leczeniem skolioz.

Co dwa lata publikowane są aktualne wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia zachowawczego skoliozy. Wśród metod fizjoterapii o potwierdzonej skuteczności (PSSE – Physiotherapeutic Scoliosis Specific Exercises) znajdują się:

  • BSPTS,
  • FITS,
  • ISS Schroth,
  • SEAS,
  • Dobomed,
  • Lyon,
  • Side Shift.

Warto podkreślić, że FITS oraz Dobomed są metodami opracowanymi przez polskich specjalistów.

 

Leczenie skoliozy

 Sposób postępowania zależy przede wszystkim od wielkości skrzywienia.

Skolioza do około 20–25°

Podstawą leczenia są specjalistyczne ćwiczenia metod PSSE prowadzone przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę.

Skolioza 25–40°

W tym zakresie lekarz ortopeda przeważnie powinien zalecić noszenie gorsetu ortopedycznego.

Należy pamiętać, że:

  • decyzję o zastosowaniu gorsetu podejmuje wyłącznie lekarz,
  • gorset nie zastępuje ćwiczeń,
  • prawidłowo stosowany gorset nie powoduje osłabienia mięśni.

Skolioza powyżej 40°

Przy większych skrzywieniach rozważane jest leczenie operacyjne, którego celem jest zatrzymanie dalszej progresji deformacji. Ryzyko pogłębiania się skrzywienia wzrasta wraz ze wzrostem wartości kąta Cobba.

 

Jak wygląda sukces terapii?

 Celem leczenia nie jest jedynie zmniejszenie kąta skrzywienia.

Równie ważne jest: zahamowanie progresji skoliozy, stworzenie warunków do możliwie najbardziej symetrycznego wzrostu kręgosłupa, poprawa ustawienia tułowia, utrzymanie uzyskanych efektów do zakończenia wzrostu. W wielu przypadkach brak pogorszenia w kolejnych badaniach kontrolnych jest również uznawany za sukces terapeutyczny.

 

Kiedy kończy się leczenie?

 Fizjoterapia nie kończy się po kilku miesiącach ani po wykonaniu jednego kontrolnego zdjęcia RTG. Leczenie trwa do momentu zakończenia wzrostu kostnego i uzyskania pewności, że skrzywienie nie będzie się już pogłębiać. Jednym z parametrów wykorzystywanych do oceny dojrzałości kostnej jest objaw (test) Rissera, oceniany na podstawie zdjęcia RTG.

 

Skolioza u osób dorosłych

 Po zakończeniu wzrostu ryzyko progresji skoliozy znacząco maleje.

Przyjmuje się, że:

  • skrzywienia do około 30° są zazwyczaj stabilne,
  • skrzywienia 30–50° wymagają okresowej kontroli,
  • skrzywienia powyżej 50° mogą nadal postępować – średnio około 1° rocznie.

Dlatego nawet osoby dorosłe z większymi skrzywieniami powinny pozostawać pod kontrolą specjalisty.

 

Podsumowanie

 Wczesne wykrycie skoliozy ma ogromne znaczenie dla skuteczności leczenia. Regularne kontrole postawy, szybka diagnostyka oraz indywidualnie dobrana fizjoterapia zgodna z aktualnymi wytycznymi SOSORT pozwalają u wielu pacjentów skutecznie zahamować rozwój skrzywienia i zapewnić prawidłowy rozwój kręgosłupa.

 

Autor: fizjoterapeuta Tomasz Dobrzyński

Bibliografia