Ból pięty- kiedy do fizjoterapeuty, a kiedy do ortopedy

Ból pięty od strony podeszwowej dotyka 10% populacji. Jednak nie każda dolegliwość pięty związana jest od razu z ostrogą piętową.

Przyczynami dolegliwości bólowych pięty mogą być: nieprawidłowe funkcjonowanie układu kostnego w przebiegu choroby Haglunda-Severa, uciśnięcie lub uwięźnięcie nerwów podeszwowych stopy, uszkodzenie lub stan zapalny rozcięgna podeszwowego.

Czym jest i jak powstaje ostroga piętowa

Ostroga piętowa po raz pierwszy została opisana i zobrazowana w badaniu RTG w 1900 r. przez Plettnera.

Ostroga piętowa  jest to wyrośl kostna zlokalizowana przy przyczepie proksymalnym rozcięgna podeszwowego do guza piętowego. Jednak 61 % pacjentów posiadających ostrogę piętowa, pozostaje bezobjawowych, gdyż ból pięty wynika z toczącego się stanu zapalnego w rozcięgnie podeszwowym. W wyniku nieprawidłowego ustawienia stopy lub jej obciążania rozcięgno podeszwowe jest naciągane, co powoduje odkładanie się złogów wapnia w otoczeniu guza piętowego. Toczący się stopniowo i przez dłuższy czas proces zwyrodnieniowy prowadzi do stanu zapalnego, a w konsekwencji bólu.

Ostroga piętowa oprócz części podeszwowej może być zlokalizowana także nad piętą w obrębie przyczepu Achillesa i wtedy nazywamy ją ostrogą grzbietową/ górną.

Czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka wystąpienia ostrogi piętowej są:

  • nadwaga i otyłość
  • płaskostopie
  • bieganie (w szczególności po twardych powierzchniach)
  • praca związana z pozycją stojącą
  • źle dopasowane i mocno zużyte obuwie
  • wady postawy związane z koślawieniem lub szpotawieniem kolan
  • dźwiganie
  • choroby współistniejące jak reumatyzm
  • wiek
  • atrofia poduszki tłuszczowej.

Skutki schorzenia

Konsekwencją schorzenia jest najczęściej ból, który na początku nasila się po dłuższej aktywności. Dolegliwości pojawiają się co raz częściej, po co raz krótszym spacerze, aż w końcu ból pojawia się również w spoczynku.

Nasilenie dolegliwości prowadzi do rezygnacji z aktywności fizycznej, sportu, aktywności społecznych oraz skutkować nieobecnościami w pracy. Przedłużający stan zapalny może prowadzić nawet do rozerwania rozcięgna podeszwowego.

Kiedy fizjoterapia, a kiedy leczenie chirurgiczne

Ostroga piętowa – jej  leczenie fizjoterapeutyczne  powinno skupiać się na holistycznym podejściu do pacjenta. W większości przypadków wystarczy wykonać zabiegi z zakresu fizykoterapii jak: fala uderzeniowa, laser wysokoenergetyczny, fonoforeza, ultradźwięki, krioterapia czy jonoforeza.

Zastosowanie metody z zakresu fizykoterapii może przynieść pacjentowi całkowitą eliminacje problemu, a dla podtrzymania efektów należy wyposażyć pacjenta w zestaw ćwiczeń obejmujących rozciąganie, rolowanie i wzmacnianie mięśni krótkich stopy.

Niestety są też przypadki bardziej skomplikowane w których sama fizykoterapia nie przynosi efektów. Wtedy należy sięgnąć w leczeniu po metody terapii manualnej. Dla podtrzymania efektów terapii można zastosować aplikacje z Kinesiology Tapingu.

Ostroga piętowa  – leczenie chirurgiczne. Jeżeli fizjoterapeuta wyczerpie wszystkie możliwe metody rehabilitacji, pacjent powinien udać się do ortopedy. Lekarz może zaoferować zastrzyk ze sterydu z lignokainą lub terapię osoczem bogatopłytkowym (PRP). W skrajnych przypadkach, kiedy leczenie zachowawcze nie przynosi efektów lekarz może podjąć decyzję o leczeniu chirurgicznym, które polega na usunięciu zmian entezopatycznych i plastyce przyczepu rozcięgna podeszwowego.

W dostępnej literaturze naukowej istnieje również artykuł przytaczający przypadek pacjentki, u której ani leczenie zachowawcze, ani interwencja chirurgiczna nie rozwiązały jej problemów związanych z ostrogą piętową. Pacjentka borykała się ze schorzeniem od 2018 roku. Po dwóch latach podejmowania prób leczenia nieinwazyjnego w postaci zabiegów fizykoterapii i ostrzykiwań sterydem oraz PRP, pacjentka została skierowana na leczenie chirurgiczne.

Każdy z zastosowanych zabiegów przynosił efekt zmniejszenia bólu lub jego całkowitej redukcji, jednak po jakimś czasie problem wracał do stanu wyjściowego. Jedynym zabiegiem, który nie przyniósł u pacjentki efektu było podanie PRP, pomimo że w literaturze istnieje wiele udokumentowanych pozytywnych działań osocza.

Nie inaczej było po interwencji chirurgicznej, gdzie pacjentka po zabiegu odczuwała zmniejszony ból, ale nie ustąpił on całkowicie. Sytuacja ta skłoniła ją do ponownej wizyty u fizjoterapeuty, który skierował ją na terapię ENF i zalecił 6 spotkań po 20 min. W ostatnim dniu terapii dolegliwości bólowe zostały zredukowane do 0. Na wizycie kontrolnej po 2 tygodniach od ostatniego zabiegu dolegliwości nie nawróciły.

Opisany powyżej przypadek dotyczy jednak jednej osoby, dlatego nie można mieć pewności, że u innych osób ta terapia też by zadziałała. Ponadto nie wiadomo, czy w dłuższym czasie jednak dolegliwości nie nawróciły, gdyż w przypadku innych metod efekt potrafił się utrzymywać od 2 do 3 miesięcy. Konieczne byłoby zastosowanie terapii na większej grupie pacjentów oraz monitorowanie jej efektów przez dłuższy czas niż dwa tygodnie, aby ocenić jej rzeczywistą skuteczność.

Podsumowanie

Ból pięty nie wynika z obecności samej ostrogi piętowej, a z obecności stanu zapalnego rozcięgna podeszwowego.

Większość pacjentów posiadających ostrogę piętową, nawet nie wie o tym, że ją ma, gdyż sama w sobie ostroga może być bezobjawowa. Istnieje wiele skutecznych zabiegów fizykoterapeutycznych, które mogą zniwelować dolegliwości całkowicie, ale należy też edukować pacjenta i wyposażyć go w ćwiczenia, które zapewnią podtrzymanie efektu terapii.

W przypadku gdy leczenie nieinwazyjne nie przynosi elektów, należy skonsultować przypadek z ortopedą.

Autor: fizjoterapeuta mgr Katarzyna Olszewska-Kopacz

Bibliografia:

1. Paulina A.-Sz., Izabela O.1 A–F, Katarzyna F.-M , Joanna G., Aneta B., Effect of shock wave therapy on pain and daily functioning in patients with heel spurs, Health Promotion and Physical Activity ISSN 2544-9117 ▪ 2022; 18 (1): 24–31

2. Agata Pętek-Podymniak, Evaluation of the impact of shockwave therapy on the functioning of a patient with a lower calcaneal spur, Fizjoterapia Polska nr 4/2024 (24)

3. Żaneta Wypych, Izabela Oleś, Zastosowanie nowoczesnej terapii ENF (electro-neuro feedback) w dolegliwościach bólowych pięty po usunięciu ostrogi piętowej – opis przypadku,Szkoła Doktorska, Collegium Medicum, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

4. Marcin Wojciuch, Paweł Lizis, WPŁYW FALI UDERZENIOWEJ ESWT NA STATUS ZDROWOTNY STÓP I POCZUCIE ZDROWIA OSÓB OSTROGĄ PIĘTOWĄ, Promocja zdrowia i ekologia, ISSN: 2449–7118, Wydawca: Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia z siedzibą w Krakowie 31-158 Kraków, ul. Krowoderska 73, 32-37