Zespół stopy cukrzycowej – co warto wiedzieć ?
STOPA CUKRZYCOWA
To zespół zmian chorobowych, które rozwijają się w obrębie stóp u osób chorujących na cukrzycę. Występuje u chorych na cukrzycę typu 1, jak i typu 2.
Ich przyczyną są najczęściej zaniedbania w kontroli glikemii, wieloletni, niewystarczająco dobrze kontrolowany poziom cukru we krwi, który prowadzi do uszkodzenia naczyń krwionośnych i nerwów. W konsekwencji może dojść do zaburzeń krążenia, utraty czucia, powstawania trudno gojących się ran, a w ciężkich przypadkach nawet do martwicy i amputacji kończyny.
Stopa cukrzycowa powstaje w wyniku :
- uszkodzenia nerwów co prowadzi do zaburzeń chodu, zaników mięśniowych, osłabienia kończyn dolnych, zaniku czucia bólu, dotyku, temperatury; stopa ulega zniekształceniu, uszkodzeniu, otarciu, bo nie odbiera prawidłowo ważnych informacji o swoim stanie
- upośledzenia ukrwienia na skutek zwężenia tętnic, co powoduje zmniejszenie przepływu krwi, stopy są niedokrwione, utrudnia to gojenie
- zbyt dużego obciążenia stopy będącego skutkiem nieprawidłowego stawiania stopy w czasie chodzenia, tworzą się odciski, a w nich owrzodzenia. Do uszkodzenie stopy może przyczynić się np. ciasne obuwie.
Objawy
Pierwsze objawy stopy cukrzycowej mogą być niepozorne, dlatego łatwo je przeoczyć.
Warto zwracać uwagę zarówno na dolegliwości, jak i zmiany w wyglądzie stóp. Mogą to być m.in. mrowienie, pieczenie, kłucie, skurcze mięśni czy ból nóg. Niepokój powinny wzbudzić również sucha, cienka i łuszcząca się skóra, pęknięcia – szczególnie w okolicy pięt, zmiany w wyglądzie paznokci oraz zmiana koloru skóry stóp. Ten rodzaj zmian patologicznych to tzw. stopa cukrzycowa niedokrwienna.
Długotrwały wysoki poziom glikemii krwi wpływa na nerwy i unaczynienie stop, pogarsza czucie i w takim przypadku pacjent może nie odczuwać bólu, temperatury czy ucisku.
Uszkodzenie nerwów może również zaburzać pracę gruczołów potowych. Skóra staje się wtedy sucha, mniej elastyczna i podatna na pękanie. Z czasem mogą pojawić się deformacje stopy, które zwiększają ryzyko powstawania ran i owrzodzeń. Taki rodzaj zmian chorobowych spowodowany jest uszkodzeń obwodowego układu nerwowego i określane jest stopą cukrzycową neuropatyczną.
Stopa cukrzycowa w Polsce
W Polsce nawet 250 tys. osób może mieć stopę cukrzycową. Mimo tak dużej skali problemu pacjenci nadal nie mają zapewnionej odpowiedniej, skoordynowanej opieki. Często trafiają do specjalistów dopiero wtedy, gdy choroba jest już zaawansowana i pojawiają się poważne powikłania.
W odpowiedzi na ten problem warto wspomnieć o Światowym Tygodniu Świadomości Stopy Cukrzycowej, organizowanym przez Polskie Towarzystwo Leczenia Ran.
⇒ Celem inicjatywy jest zwrócenie uwagi na problemy ze stopami, które mogą pojawić się u osób chorujących na cukrzycę, pomoc w ich wczesnym rozpoznawaniu oraz edukacja pacjentów w zakresie zapobiegania powikłaniom.
Bezpłatne badanie stóp trwa około 5- 10 minut i jest skierowane do osób z rozpoznaną cukrzycą, które są w trakcie leczenia, ale nie mają obecnie otwartej rany stopy wymagającej specjalistycznej opieki.
Jest to szczególnie ważne, ponieważ rana na stopie na początku może nie powodować bólu, a mimo to przez długi czas się nie goić. Dlatego nie należy czekać na pojawienie się dolegliwości, ale regularnie zgłaszać się do lekarza na badanie stóp.
⇒ Równie istotna jest codzienna pielęgnacja stóp w warunkach domowych, która pomaga ograniczyć ryzyko powstawania ran i innych powikłań:
- Codziennie oglądaj stopy za pomocą lustra albo przy pomocy osoby bliskiej, by nie przeoczyć pęknięć skóry, rogowacenia, odcisków, owrzodzeń, zmiany zabarwienia; należy używać specjalnych kremów do stóp
- Wskazane jest codzienne mycie stóp w letniej wodzie, dokładnie je osuszaj, szczególnie przestrzenie między palcami,
- Unikaj chodzenia boso, ze względu na możliwość urazu
- Dobieraj odpowiednie obuwie, wygodne, dobrze wyprofilowane; wskazane jest noszenie obuwia o jeden rozmiar większy od stopy, dobierz specjalistyczne wkładki; nie należy nosić butów na gołe stopy, ponieważ z powodu ograniczonego odczuwania bólu może dojść np. do zranienia stopy przez mały kamień, który wpadnie do buta w trakcie chodzenia
- Prawidłowo obcinaj paznokcie, niezbyt krótko
- Nie lecz samodzielnie ran i modzeli, mogą doprowadzić do powstania owrzodzeń i infekcji; ich usuwaniem powinien zająć się personel poradni chirurgicznej oraz personel doświadczony w opiece nad chorymi na cukrzycę.
Jak leczy się stopę cukrzycową?
Podstawą leczenia stopy cukrzycowej jest dobra kontrola cukrzycy, czyli utrzymywanie poziomu cukru we krwi w zalecanym zakresie.
Istotne jest również utrzymanie prawidłowych wartości ciśnienia tętniczego i stężenia cholesterolu, by zapobiegać miażdżycy naczyń kończyn dolnych i unikać pogorszenia ich ukrwienia.
Trzeba jednak pamiętać, że samo wyrównanie cukrzycy nie wystarczy, jeśli w obrębie stopy doszło już do poważnych zmian. W takiej sytuacji konieczne jest leczenie specjalistyczne, często z udziałem kilku lekarzy, m.in. diabetologa, chirurga, ortopedy i specjalisty zajmującego się chorobami naczyń.
⇒ Leczenie zależy od rodzaju i stopnia zaawansowania zmian.
Może obejmować odciążenie chorej stopy, czyli ograniczenie chodzenia i unikanie nacisku na uszkodzone miejsce, oczyszczanie ran i usuwanie martwych tkanek, a także leczenie zakażeń.
Jeśli przyczyną problemów jest słabe ukrwienie, lekarze mogą podjąć próbę udrożnienia zwężonych lub zamkniętych naczyń krwionośnych, aby poprawić dopływ krwi do stopy.
W zależności od stanu pacjenta stosuje się również odpowiednie leczenie farmakologiczne i specjalistyczne opatrunki.
Leczenie stopy cukrzycowej bywa długotrwałe i wymaga dużej cierpliwości – w cięższych przypadkach hospitalizacja i gojenie ran mogą trwać nawet kilka miesięcy.
Niestety, nie zawsze udaje się uratować całą kończynę. Jeśli zmiany są bardzo zaawansowane, występuje rozległa martwica lub zakażenie zagrażające zdrowiu i życiu pacjenta, konieczna może być amputacja.
Dlatego tak ważne jest, aby nie czekać z wizytą u lekarza do momentu pojawienia się otwartej rany czy silnego bólu.
Wczesne wykrycie zmian i rozpoczęcie leczenia zwiększają szansę na uniknięcie poważnych powikłań i amputacji.
Autor: lek. Daria Burtseva

