Antybiotyki – jak stosować, by działały w infekcji górnych dróg oddechowych
Najczęstszą przyczyną wizyt w POZ są infekcje górnych dróg oddechowych. Pacjenci pediatryczni potrafią bardzo wysoko gorączkować i prezentować wiele objawów równocześnie, dlatego infekcje u dzieci często wzbudzają niepokój rodziców.
Dzieci do 5 roku życia są bardziej narażone na zakażenia układu oddechowego ze względu na niedojrzałość układu odpornościowego i środowiskowe czynniki ryzyka (żłobki, przedszkola). Dlatego uważa się, że 6-8-krotnie powtarzające się incydenty łagodnych zakażeń w ciągu roku mieszczą się w granicach normy.
⇒ Większość infekcji górnych dróg oddechowych spowodowanych jest przez infekcje wirusowe najczęściej są to rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirusy grypy i paragrypy, wirus RS oraz enterowirusy.
Wirusy uszkadzają nabłonek wyścielający drogi oddechowe, w tym aparat śluzowo-rzęskowy – jeden mechanizmów obronnych błon śluzowych, powodują stan zapalny, umożliwiają wniknięcie bakterii.
⇒ Etiologia zakażeń bakteryjnych układu oddechowego jest zależna od:
- wieku pacjenta,
- chorób współistniejących,
- statusu szczepień
- okoliczności zakażenia.
Bakteryjne zakażenia układu oddechowego najczęściej wywoływane są Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Streptococccus pyogenes; rzadziej Klebsiella pneumoniae, Enterobacter sp., Pseudomonas aeruginosa, Staphyloccocus aureus i bakterie beztlenowe.
Niektóre drobnoustroje, potencjalnie patogenne, wchodzą również w skład mikrobioty kolonizującej jamę nosowo-gardłową u zdrowych osób i ich nosicielstwo nie wymaga leczenia antybiotykami.
Na całym świecie i także w Polsce wydawane są rekomendacje stosowania odpowiednich antybiotyków w zależności do potrzeb epidemiologicznych danego kraju.
⇒ Jednym z istotnych zagrożeń w medycynie jest pojawienie i rozprzestrzenienie się szczepów bakterii, które to bakterie są oporne na antybiotyki, a spowodowane to jest nadużywaniem i stosowaniem niewłaściwych leków przeciwbakteryjnych.
Bardzo ważne jest określenie z jaką infekcją mamy do czynienia i jakie leczenie będzie najbardziej skuteczne i bezpieczne dla danego pacjenta.
W wytycznych opracowanych na podstawie wieloletnich obserwacji i badań opisywane są objawy pomagające ocenić czy przyczyna infekcja jest wirusowa czy bakteryjna. Oczywiście to lekarz rozmawia z państwem o objawach dziecka, wcześniejszych chorobach, kontakcie z innymi chorymi oraz bada fizykalnie pacjenta.
⇒ Zakażenia wirusowe stanowią około 70-80% przyczyn ostrego zapalenia gardła i migdałków podniebiennych u dzieci powyżej 3 r. ż. U dzieci w wieku 5-15 lat z nagłym początkiem infekcji, silnym bólem gardła, trudnością z połykaniem, gorączką, widocznymi w badaniu obrzękiem i zaczerwienieniem migdałków podniebiennych z nalotami można stwierdzić paciorkowcowe zapalenie gardła wymagające 10-dniowej antybiotykoterapii, celem skrócenia czasu trwania objawów i okresu zakaźności oraz uniknięcia powikłań w tym gorączki reumatycznej.
⇒ Ostre zapalenie ucha środkowego występuje u ok. 50-84% dzieci do 3 r. ż. Zwykle występuje po wirusowym zapaleniu błon śluzowych nosa, które prowadzi do obrzęku błony śluzowej trąbki słuchowej i zaburzeń jej czynności, co ułatwia przedostawanie się drobnoustrojów, w tym bakterii, z części nosowej gardła do ucha środkowego.
W przypadku pierwszego epizodu o lekkim przebiegu u dziecka powyżej 1. r. ż. zakłada się, że w pierwszych 24-48 godz. jest to prawdopodobnie zakażenie wirusowe lub odwracalne, samoustępujące zakażenie bakteryjne. Przyjmuje się strategie „czujnej obserwacji” stanu ogólnego, rozwoju dolegliwości bólowych oraz obrazu otoskopowego i stosuje leczenie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe.
Natychmiastowe zastosowanie antybiotyku w ostrym zapaleniu ucha środkowego jest zalecane: u dzieci poniżej 6 miesiąca życia, u dzieci z wysoką gorączką i znacznie nasilonymi dolegliwościami bólowymi i wymiotami, u dzieci poniżej 2 roku życia z obustronnym zapaleniem ucha środkowego, u chorych z wyciekiem z ucha, u dzieci z wadami twarzoczaszki, zespołem Downa, zaburzeniami odporności i nawracającymi zapaleniami ucha.
⇒ U dzieci stwierdzamy ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych w przypadku upośledzenie drożności nosa, ropna wydzielina z nosa i kaszel. Zapoczątkowywane jest przez zakażenie wirusowe, zakażenie bakteryjne rozwija się jedynie w 0,5-2% przypadków.
Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok rozpoznawane jest w przypadku infekcji trwającej ponad 10 dni, ropnego wycieku z nosa lub ropnej wydzieliny w przewodach nosowych, silnego bólu miejscowego, gorączki, podwyższonych parametrów zapalnych lub nasilenia się objawów po początkowym łagodniejszym okresie choroby.
W pierwszej fazie można stosować leki przeciwzapalne i przeciwgorączkowe, leki alergiczne, pseudoefedryne, sekretolityczne leki ziołowe, glikokortykosteroidy donosowe. W bakteryjnej infekcji stosuje się zarówno glikokortykosteroidy donosowe, jak i antybiotykoterapie.
Antybiotyki – nie są zwykle lekami koniecznymi do zastosowanie w pierwszej kolejności w przypadku infekcji górnych dróg oddechowych, są jednak przypadki kiedy włączenie antybiotyku bez zwłoki jest konieczne z uwagi na stan pacjenta i możliwe powikłania w przypadku braku włączenia skutecznego leczenia.
Autor: lek. pediatra Zuzanna Piechnik
Piśmiennictwo:
Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego cz. 1 Zakażenia górnych dróg oddechowych pod redakcją: Prof. dr hab. n. med. Piotra Albrechta Prof. dr hab. n. med. Walerii Hryniewicz Dr n. med. Alicji Kuch Prof. dr hab. n. med. Andrzeja Radzikowskiego
Przewodnik antybiotykoterapii 2026 pod redakcją prof. dr hab. n. med. Katarzyny Dzierżanowskiej- Fangrat
