Hallux – czy operacja to jedyne rozwiązanie?
Stopa jest kluczowym ogniwem łączącym ciało ludzkie z podłożem podczas poruszania się w pozycji dwunożnej. Dla zachowania jakości chodu i fazy odbicia, ważne jest zapewnienie stopie odpowiedniej elastyczności i prawidłowej funkcji podparcia. Haluks jest jedną z najczęstszych deformacji stopy i stanowi poważny problem, ograniczający jakość życia człowieka.
Czym jest Haluks?
Hallux Vagus to łacińska nazwa deformacji przedniej części stopy, określana w języku polskim, jako Paluch koślawy. Schorzenie polega na nieprawidłowym skrzywieniu palca pierwszego i jest powszechnym problemem ortopedycznym, który w znacznym stopniu wpływa na jakość życia pacjenta. Haluks charakteryzuje się koślawym ustawieniem palucha i jego rotacją. Odchylenie do wewnątrz pierwszej kości śródstopia zwiększa się, a jej głowa wybrzusza się przyśrodkowo, podczas gdy sam palec odchyla się do boku.
Przyczyny schorzenia
Przyczyny tego schorzenia są złożone, wieloczynnikowe i niestety nie do końca poznane.
Z tą deformacją boryka się w wieku od 18 do 65 lat 23 % populacji, natomiast po 65 roku życia jest to już 35%.
Jedną z możliwych przyczyn jego wystąpienia jest hiperpronacja stopy, która spowodowana jest osłabieniem promienia przyśrodkowego łuku podłużnego stopy. Hiperpronacja uniemożliwia odpowiednie zgięcie grzbietowe palucha i zgięcie podeszwowe pierwszego promienia. Kiedy Paluch ustawia się w pozycji koślawej, mięśnie prostownik długi palucha i zginacz długi palucha odchylają się w bok, co uniemożliwia paluchowi spełnianie funkcji napędowej.
Jako kolejną możliwą przyczynę podaje się, zaburzenie równowagi sił pomiędzy przywodzicielem i odwodzicielem Palucha. Osłabienie siły i aktywności mięśnia odwodzącego paluch oraz jego zmiany morfologiczne, prowadzą do jego ustawiania się w koślawość.
Pacjenci często jako pierwszy wybór wybierają zabieg chirurgiczny, jako sposób na leczenie. Jednak każda operacja wiąże się z ryzykiem, a wyniki badań dotyczące długoterminowych skutków zabiegu są niejednoznaczne. Jest wiele metody Fizjoterapeutycznych mogących pacjenta uchronić przed operacyjną korekcją tego schorzenia.
Czynniki ryzyka
Czynnikami ryzyka wystąpienia Palucha koślawego są:
-płeć żeńska
-inne deformacje stóp, jak na przykład płaskostopie
-noszenie butów na wysokim obcasie
-noszenie butów z wąskim czubkiem
-noszenie nieprawidłowego i zbyt wąskiego obuwia
Objawy i konsekwencje
Największym problemem jaki dotyczy pacjentów to ból w stawie śródstopno-paliczkowym. Ból ma charakter: głęboki, silny i przewlekły. Nasila się podczas chodzenia. Częstotliwość, czas trwania i intensywność dolegliwości zwiększa się wraz z postępem deformacji.
Pacjenci oprócz bólu podczas aktywności zmagają się z problemami estetycznymi i niemożnością noszenia porządnego lub pożądanego obuwia.
Im cięższa deformacja tym większy problem pacjent ma z chodzeniem, stabilnością i równowagą. W miarę postępowania deformacji nasila się ból i sztywność, które pojawiają się już nie tylko podczas aktywności, ale także podczas spoczynku i po przebudzeniu. W wyniku pogarszania się poczucia równowagi posturalnej i stabilizacji, pacjenci odczuwają również strach przed upadkiem.
Metody Fizjoterapii
Ponieważ w stopie ważnym elementem jej stabilizacji są mięśnie, a ich zaburzone funkcjonowanie może prowadzić do deformacji stopy, jednym z najważniejszych elementów terapii schorzenia są ćwiczenia. Ćwiczenia maja na celu wzmocnienie mięśni krótkich stopy, co poprawia kontrole posturalną podczas chodu i fazy podparcia na jednej kończynie. Należy też skupić się na wzmocnieniu odwodziciela Palucha poprzez aktywne odwodzenie. Ćwiczenia poprawiają stabilizacje stopy i przywracają fizjologiczny wzorzec ruchowy. Ponadto polepszają równowagę statyczną pacjenta i niwelują dolegliwości takie jak ból.
Przykładowymi ćwiczeniami są: trakcja palucha w zgięciu i odwiedzeniu, skracanie stopy, aktywne rozstawianie palców z modyfikacjami, aktywny wyprost palucha z taśmą, wspięcia na palce oraz ćwiczenia rozciągające łydkę i podeszwę stopy.
W terapii manualnej ważne jest skupienie się na rozluźnieniu tkanek miękkich, poprawie ślizgu stawowego i wycentralizowania poszczególnych elementów przy pomocy technik mobilizacyjnych.
Badania pokazują, że fizjoterapia jest skuteczna jako leczenie zachowawcze Palucha koślawego w przypadkach wczesnego i umiarkowanego zaawansowania deformacji i stanowi istotna alternatywę dla operacji.
Dostępne artykuły naukowe proponują taping dynamiczny lub sztywny, jako element wspomagający efekty ćwiczeń oraz terapii. Ma on zmniejszać ból, poprawiać funkcjonowanie i zapobiegać pogłębieniu deformacji. Kilkutygodniowa interwencja z tapingiem pomaga zmniejszyć kąt koślawości palucha, co przekłada się na poprawę rozkładu nacisku na poszczególne elementy stopy.
W tapingu dynamicznym stosuje się elastyczne plastry klejące, które mają zapewnić wsparcie mechaniczne i stymulacje nerwowo-mięśniową układu mięśniowo-szkieletowego. Aplikacja jest elastyczna i nie ogranicza zakresu ruchu w stawie. Taśma może poprawiać stabilność, wzmacniać bodźce sensoryczne i propriocepcje.
Natomiast sztywny taping, to metoda wykorzystująca nieelastyczne taśmy klejące, które często są wykorzystywane przez sportowców, w celu zapobiegania kontuzjom. W porównaniu z tapingiem dynamicznym, ten drugi jest sztywniejszy i mniej elastyczny, co zapewnia większe wsparcie mechaniczne stawu i ogranicza jego ruchomość oraz zmniejsza obrzęk stawu. Tak jak taping dynamiczny, sztywny również zapewnia efekt zmniejszenia bólu i poprawia informacje czuciową.
Podsumowanie
Stopa jest ważnym elementem umożliwiającym człowiekowi przemieszczanie się, a Haluks jest jedną z najczęstszych deformacji dotyczących tej części ludzkiego ciała. Polega na koślawym ustawieniu palca pierwszego, gdzie palec ustawia się w odwiedzeniu, a pierwsza kość śródstopia w przywiedzeniu, co uniemożliwia prawidłowe podparcie i zaburza mechanikę chodu.
Najbardziej narażonym osobami na rozwinięcie deformacji są kobiety i osoby noszące wąskie, nieprawidłowe buty oraz z innymi schorzeniami stopy jak np. płaskostopie.
Pacjenci dotknięci paluchem koślawym zmagają się z bólem nie tylko podczas aktywności, ale i w spoczynku, sztywnością oraz zaburzeniami stabilności i równowagi. W znacznym zaawansowaniu deformacji pacjenci nie mają możliwości kupna każdego obuwia, które im się spodoba.
U pacjentów z niskim i średnim stopniem deformacji, fizjoterapia w postaci ćwiczeń, terapii manualnej i tapingu, jest w stanie skorygować ustawienie pierwszego palca, działa przeciwbólowo i poprawia zakres ruchu w stawie.
Mgr Katarzyna Olszewska-Kopacz
Bibliografia:
1.Roberto Tedeschi, Exploring the Efficacy of Physiotherapy in Conservative Management of Hallux Valgus: A Scoping Review of Randomized Clinical Trials, Department of Biomedical and Neuromotor Sciences, Alma Mater Studiorum, University of Bologna, Bologna, Italy, Reabilitacijos mokslai: slauga, kineziterapija, ergoterapija, 2 (31) 2024, 24–32, eISSN 2538-8673
2.Merve Betul Oztarsu and Sevim Oksuz, Comparison of the effects of progressive supervised and home program exercise therapy in mild–moderate hallux valgu, Journal of Comparative Effectiveness Research Volume 12,Number 3
3. E. HRABALOVÁ, L. Honzíková, P. Dobešová, M. Janura, J. Wrona, T. Funioková, M. Poštulková, Evaluation of the long-term effect of physiotherapy on degree of hallux valgus angle in standing position and foot load during walking in individuals with hallux valgus, JOURNAL REHABILITÁCIA, VOL. 62(1)/2025, S1-8
4. Pratiwi, A.S., Ramadhani, A.N., Mutnawasitoh, A.R., Mirawat, D Fisiomu. Differences in the Effects of Strengthening on Bosu and Activity- Based Exercises on Hallux Valgus Pain 2026, Vol 7(1):1-7
5.Varhan, B., Tanrıöğen, B., Akpulat, H. M. G., & Karabulut, H. (2026). Immediate Effects of Dynamic and Rigid Taping on Static and Dynamic Plantar Pressure Distribution in Individuals with Hallux Valgus: A Cross-Over Study. Preprints. https://doi.or
