Psychiatria

Spis treści

1. Nasi specjaliści.
2. Rejestracja online.
3. Opis specjalizacji.
4. Specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym-zakres zadań.
5. Jakie choroby leczy psychiatra.
6. Kiedy na wizytę.
7. Pierwsza wizyta- przebieg.
8. Metody leczenia.

 

Opis specjalizacji

Psychiatria  – dziedzina medycyny, która zajmuje się chorobami i zaburzeniami psychicznymi, zarówno w zakresie ich zapobiegania, diagnostyki, jak i leczenia.

Choroby i zaburzenia psychiczne diagnozowane są  na podstawie aktualizowanej  Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia  ICD-10.

Psychiatria jest nauką o charakterze holistycznym, jej celem jest poprawa jakości życia pacjenta, polepszenie jego funkcjonowania.

Zadaniem psychiatry jest eliminowanie skutków zaburzeń psychicznych, a także ich diagnozowanie, likwidowanie ich przyczyn oraz profilaktyka zaburzeń i chorób psychicznych.

Psychiatra przyjmuje w ramach ambulatoryjnej opieki psychiatrycznej (poradnie zdrowia psychicznego, prywatne gabinety), Środowiskowych Centrach Zdrowia Psychicznego, powstających w ramach Narodowego Programu Zdrowia Psychicznego które mają zapewnić opiekę psychiatryczną mieszkańcom danego regionu oraz w szpitalach psychiatrycznych na oddziałach dziennych lub całodobowych.

 

Specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym- zakres zadań

W powszechnym odbiorze osoby chcące skorzystać lub korzystające z konsultacji  u psychiatry kojarzone są z osobami głęboko zaburzonymi, są one często stygmatyzowane, co jeszcze bardziej utrudnia im  funkcjonowanie w społeczeństwie i powoduje odwlekanie w czasie wizyty.

Często też pacjenci borykający się z zaburzeniami psychicznymi nie wiedzą do kogo udać się po pomoc. Profilaktyką zdrowia psychicznego obok psychiatry zajmuje się także psycholog i psychoterapeuta.

Psychiatra – to lekarz, posiadający specjalizację z zakresu psychiatrii, co daje mu wiedzę na temat funkcjonowania psychiki człowieka i uprawnienia do stawiania diagnozy, wystawiania recept, zwolnień lekarskich, kierowanie na dodatkowe badania lekarskie, może też podejmować decyzje o hospitalizacji pacjenta. Korzysta z różnych metod leczenia jak farmakoterapia, terapie biologiczne, psychoterapia.

Psycholog – to specjalista posiadający tytuł magistra z psychologii, jest uprawniony do przeprowadzania działań z zakresu poradnictwa psychologicznego, interwencji kryzysowych, przeprowadzania testów psychologicznych mających na celu diagnostykę osobowości, procesów poznawczych. Specjalizuje się w różnych obszarach psychologii jak: psychologia kliniczna, społeczna, rozwojowa, edukacyjna, sportowa i inne. Jego zadaniem jest zrozumienie, jak i co czują ludzie, jak zachowują się w różnych sytuacjach kryzysowych, życiowych. Nie posiada uprawnień do zlecania leczenia farmakologicznego i szpitalnego. Jeżeli uzna, że pacjent wymaga leczenia psychiatrycznego, może skierować go do psychiatry.

Psychoterapeuta – posiada dowolne wykształcenie, niekoniecznie związane z medycyną czy psychologią, ważne by odbył certyfikowany kurs podyplomowy w zakresie psychoterapii, który trwa ok. 4 lata. Oprócz wiedzy teoretycznej, ważne by odbył odpowiednią ilość godzin praktycznych i tzw. terpię własną. Po ukończeniu kursu posiada kwalifikacje do prowadzenia psychoterapii, której celem jest pomoc pacjentowi w pokonywaniu trudności, eliminacja powtarzalnych schematów postępowania  oraz praca z ugruntowanymi przekonaniami i emocjami, co ma przyczynić się do zmiany sposobu myślenia i zachowania pacjenta.

 

Jakie choroby leczy psychiatra

Celem działania psychiatry jest pomoc pacjentowi w zakresie doraźnych zaburzeń psychicznych, wywołanych sytuacjami nagłymi, trudnymi, przeżyciami traumatycznymi, jak również w zakresie chorób psychicznych o charakterze długoterminowym, przewlekłym wymagającym regularnych kontroli stanu zdrowia pacjenta i postępów wdrożonych terapii. Do chorób diagnozowanych i leczonych przez psychiatrę należą m.in.:

• depresja (sezonowa, maskowana, poporodowa, okołomenopauzalna, nerwicowa)
• zaburzenia lękowe z napadami lęku
• zaburzenia lękowe związane ze stresem, a także te przyjmujące postać somatyczną: fobie np. fobia społeczna; fobie obsesyjno-kompulsyjne (nerwica natręctw); zaburzenia psychiczne pourazowe, traumy; zaburzenia dysocjacyjne np. zaburzenia pamięci
• zaburzenia odżywiania (bulimia, anoreksja, kompulsywne objadanie się)
• choroba afektywna dwubiegunowa
• zaburzenia psychiczne w formie urojeń
• schizofrenia
• otępienie umysłowe
• zaburzenie snu
• zaburzenia osobowości.

Kiedy na wizytę do psychiatry

Do psychiatry warto udać się, gdy doświadczamy problemów ze zdrowiem psychicznym. To może być pierwszy krok do zrozumienia tychże problemów, co może pomóc w poprawie samopoczucia, w  poprawie jakości życia. Decyzję o udaniu się na wizytę do specjalisty należy podjąć zależnie od problemów z jakimi zmaga się pacjent i jak determinują one jego funkcjonowanie na co dzień. Jeżeli są one silne, utrudniają życie lub nawet mu zagrażają np.przybierają formę myśli samobójczych, autoagresji, napadów paniki należy niezwłocznie skonsultować się z psychiatrą, który zadecyduje o dalszej terapii.

Objawy, które powinny skłonić do wizyty:

• częste zmiany nastroju, powodujące ich nasilenie lub osłabienie, apatia
• nieradzenie sobie z problemami
• izolowanie się od społeczeństwa, ograniczenie kontaktu z członkami rodziny, innymi ludźmi
• utrata sensu życia, myśli samobójcze
• przewlekłe przygnębienie, poczucie bezradności, smutek długo utrzymujący się
• nieustający strach i niepokój
• zaburzenia snu, bezsenność lub nadmierna senność
• nadpobudliwość, wybuchowość, drażliwość
• zaburzenia koncentracji i pamięci
• zaburzenia odżywiania
• uzależnienie od używek: leku, hazardu, seksu
• omamy wzrokowe jak i słuchowe.

Powodem do wizyty u psychiatry mogą być trudne wydarzenia w naszym życiu np. choroba, utrata pracy, śmierć bliskiej osoby, z którymi sobie nie zawsze radzimy ze względu na emocje jakie wywołują.

Do psychiatry możemy się zgłosić w przypadku występowania objawów zaburzeń psychicznych u nas samych, a także gdy niepokojące objawy pojawiły się u osób nam bliskich, partnera, członka rodziny, a on sam ich nie zauważa.

Psychiatra nie może diagnozować ani leczyć osób, które nie zgłosiły się do niego osobiście, ale może nas wesprzeć i wyjaśnić jak funkcjonować z taką osobą, jak namówić ją na wizytę u psychiatry.

Jest to ważne w przypadku takich zaburzeń psychicznych jak uzależnienie od alkoholu, narkotyków, schizofrenii, zaburzeń osobowości. Na podstawie Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. 1994 Nr. 111 poz. 535) w ściśle określonych przypadkach pacjent z objawami zaburzeń psychicznych może wbrew swojej woli zostać przyjęty do szpitala psychiatrycznego.

 

Pierwsza wizyta – przebieg

Wielu pacjentów zwleka z wizytą u psychiatry z obawy, że spotka się z krytycznym podejściem do opisywanych przez siebie objawów, będzie traktowany z góry, jak przysłowiowy „wariat” lub też specjalista będzie umniejszał wagę zgłaszanych przez pacjenta symptomów, które nie spotkają się z jego ich zrozumieniem.

Psychiatra z racji wiedzy i wykształcenia w zakresie swojej specjalizacji  jest w stanie rozpoznać, jak również skutecznie leczyć wszelkie zaburzenia psychiczne. Obowiązuje go również dotrzymanie tajemnicy lekarskiej wynikające z przestrzegania Kodeksu Etyki Lekarskiej. Do zgłaszanych przez pacjenta objawów stosuje indywidualne podejście, tak by wdrożone leczenie zostało jak najlepiej dopasowane do konkretnych dolegliwości.

Psychiatra pomaga zarówno w odkryciu źródła problemów pacjenta, jak również w znalezieniu ich rozwiązania.

Pierwsza wizyta  opiera się na badaniu psychiatrycznym. Przyjmuje ono formę rozmowy, w czasie której specjalista zadaje pytania i buduje atmosferę zaufania. Pierwsza konsultacja zwykle trwa 40-60 min, kolejne około 20-30 min. W trakcie wizyty specjalista, by zdiagnozować pacjenta i wdrożyć leczenie może zapytać o następujące kwestie:

• powód zgłoszenia się na konsultację, czas trwania niepokojących objawów, od kiedy się pojawiły i z jakim nasileniem
• czy byliśmy leczeni psychiatrycznie, jakie przyjmowaliśmy leki
• jak wygląda aktualna sytuacja życiowa, rodzinna, zawodowa, codzienna aktywność
• z jakim trudnościami, emocjami borykamy się w codziennym funkcjonowaniu
• jakie objawy somatyczne odczuwamy – czy mamy problemy ze snem, pamięcią, koncentracją
• czy przyjmujemy obecnie, a może miało to miejsce w przeszłości, środki psychoaktywne
• czy cierpimy na jakieś choroby przewlekłe, np. alergie, choroby metaboliczne i przyjmujemy na stałe jakieś leki.

Do zdiagnozowania chorób psychicznych, psychiatra może potrzebować wyników badań obrazowych lub czynnościowych mózgu np. EEG, MRI, TK; badań laboratoryjnych; testów psychologicznych; konsultacji lekarskich z zakresu innych specjalizacji np. neurologa. Psychiatra ma kompetencje do rozpoznania nie tylko chorób psychicznych , ale także zaburzeń neurologicznych, internistycznych.

Do odbycia wizyty u psychiatry nie jest potrzebne skierowanie od lekarza rodzinnego, a placówkę w której przyjmuje psychiatra możemy wybrać dowolnie, niezależnie od jej lokalizacji i miejsca naszego zameldowania.

Na kolejną konsultację psychiatryczną można się zapisać po odbyciu pierwszorazowej wizyty psychiatrycznej. Po dokonaniu diagnozy lekarz przedstawia plan leczenia dostosowany do potrzeb i indywidualnych cech pacjenta. W celu oceny postępów leczenia lub ewentualnej jego aktualizacji konieczne są regularne wizyty kontrolne, których częstotliwość ustala specjalista. Są one kluczowe w procesie leczenia chorób i zaburzeń psychicznych.

Metody leczenia

Leczenie psychiatryczne zależy od rodzaju diagnozy postawionej przez specjalistę w oparciu o przeprowadzony wywiad oraz wyniki ewentualnych dodatkowych badań.

Należy mieć na uwadze, że leczenie problemów psychicznych jest złożone, bo każdy pacjent jest inny i mimo tego, że dla każdej choroby istnieje odpowiedni model leczenia, to w rzeczywistości leczenie to może okazać się bardziej skomplikowane.  Specjalista musi  je dostosowywać do indywidualnych potrzeb pacjenta uwzględniając jego historię choroby i monitorując postępy wdrożonej terapii.

Po zdiagnozowaniu problemu psychiatra wybiera odpowiednie formy leczenia, które mogą być połączeniem kilku metod:

1. farmakoterapia

• antydepresanty- stosowane głównie w depresji, a także niektórych zaburzeniach lękowych
• leki przeciwpsychotyczne- stosowane głównie w leczeniu schizofrenii
• stabilizatory nastroju- stosowane w leczeniu osób z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi
• leki przeciwlękowe- stosowane w łagodzeniu zaburzeń lękowych

1. psychoedukacja np. na temat konkretnej choroby, zmiany trybu życia
2. psychoterapia: indywidualna, grupowa, zajęciowa
3. fototerapia (terapia światłem) np. w leczeniu depresji sezonowej
4. leczenie szpitalne.

Farmakoterapia  Psychiatra przepisuje leki, gdy uważa, że jest to konieczne, by wyciszyć niektóre objawy np. napady manii, skłonności samobójcze, objawy somatyczne, które mogą wpływać na efektywność terapii.

Leczenie farmakologiczne stanowi uzupełnienie psychoterapii i nie może być jedynym elementem terapii psychiatrycznej.

Farmakoterapia wiąże się z koniecznością odbywania regularnych wizyt w gabinecie lekarskim, a często również wykonywania badań laboratoryjnych, których celem będzie monitorowanie stężenia substancji psychoaktywnych we krwi pacjenta, a dokładnie wpływu leków na funkcjonowanie pacjenta, jak i śledzenie czy wdrożone leczenie przynosi oczekiwane efekty, czy wymaga modyfikacji.

Zależnie od schorzenia leczenie farmakologiczne może mieć charakter stały lub okresowy.

Psychoedukacja  Psychiatra w ramach leczenia pacjenta zajmuje się też jego edukacją w zakresie zdiagnozowanego u niego zaburzenia, zalecanych zmian wprowadzanych w dotychczasowym trybie życia pacjenta czy też form samopomocy, które są ważnym elementem terapii.

Psychoedukacją powinny też zostać objęte osoby z najbliższego otoczenia pacjenta, co będzie miało ważny wymiar wspomagający dla efektów terapii samego pacjenta, jak i dla lepszego zrozumienia przez najbliższych z czym zmaga się chory.

Psychoterapia  w wielu przypadkach  stanowi podstawę leczenia, może uzupełniać leczenie farmakologiczne. Współpracując z psychoterapeutą i psychologiem, psychiatra może dobrać kompleksowy plan terapii, który wykorzystując w  optymalny sposób różne ich podejście do leczenia pacjenta, wybierze taki, który będzie najlepiej pasował do jego potrzeb zdrowotnych.

Psycholog i psychiatra pełnią wzajemnie się uzupełniające role w procesie leczenia zaburzeń psychicznych. Psycholog po przeprowadzeniu wstępnej diagnozy, kieruje pacjenta do psychiatry na ewentualne leczenie farmakologiczne, a psychiatra po wypisaniu leków może w ramach uzupełnienia terapii zlecić pacjentowi psychoterapię.

Leczenie szpitalne  W większości przypadków leczenie zaburzeń psychicznych ma charakter ambulatoryjny w ramach poradni zdrowia psychicznego lub gabinetach psychiatrycznych.

Na leczenie szpitalne psychiatryczne kieruje lekarz wystawiając skierowanie do szpitala.  Na leczenie takie może  również pacjent zgłosić się sam do szpitala, ale zostanie wówczas poddany badaniu przez zespół lekarski na izbie przyjęć, który to zespół podejmie decyzję co do ewentualnej hospitalizacji.

W określonych przypadkach, gdy istnieje zagrożenie dla życia pacjenta, a także życia lub zdrowia innych osób stosuje się leczenie szpitalne na oddziałach zamkniętych i w takiej sytuacji pacjent może być umieszczony w szpitalu bez jego zgody.  Podobne przyjęcie może mieć miejsce w trybie wnioskowym np. po przeprowadzonym postępowaniu sądowym.  Przyjęcia pacjenta bez zgody odbywają się na podstawie Ustawy o Ochronie Zdrowia Psychicznego  art. 23, 24, 29.

Oddziały szpitalne dzielą się na całodobowe i dzienne.

Leczenie na oddziale dziennym trwa od kilku do kilkunastu tygodni. Celem pobytu pacjenta na takim oddziale jest poprawa jego funkcjonowania społecznego, jego samooceny, aktywizacja w życiu zawodowym, jak i osobistym, rodzinnym. Zajęcia terapeutyczne odbywają się w małych grupach pacjentów przybierając formę terapii zajęciowej (ergoterapia, arteterapia, socjoterapia) grup wsparcia, zajęć psychoedukacyjnych (wykłady pomagające zrozumieć pacjentowi jego chorobę), aktywizację zawodową, farmakoterapię, diagnostykę psychiatryczno-psychologiczną.

Leczenie chorób psychicznych nie jest oznaką słabości, ale ważnym krokiem w szukaniu pomocy i wsparcia w radzeniu sobie z codziennymi sytuacjami i problemami, tak by nas nie ograniczały i nie przytłaczały.

Konsultacja psychiatryczna w CMZ-  lekarz psychiatra Bożena Cichosz