Zespół TOS

Czym jest TOS?
TOS, czyli po polsku zespół górnego otworu klatki piersiowej, to zespół objawów, które występują w kończynie górnej. Obszar występowania dotyczy najczęściej trójkąta międzyżebrowego i dołu pachowego. Przyczyną jest ucisk na struktury nerwowe i naczyniowe. Uciśnięte mogą być: tętnica i żyła podpobojczykowa, tętnica i żyła pachowa oraz splot ramienny. Ucisk na każdą z tych struktur może dawać inne objawy Ze względu na rodzaj uciśniętej struktury TOS można podzielić na trzy podgrupy: naczyniowy, tętniczy i neurogenny. Ten ostatni jest najczęstszy, ponieważ szacuje się, że dotyczy aż 95% przypadków. Termin ten wprowadzono w roku 1956.

Czynniki ryzyka
Istnieje kilka czynników, które wydają się zwiększać ryzyko wystąpienia Zespołu górnego otworu klatki piersiowej:
-płeć żeńska
– wiek 20-40 lat
– intensywny wysiłek ramion przy pokonywaniu oporu (dotyczy sportów takich jak pływanie, rzucanie piłką do baseballa)
-niektóre zawody jak operatorzy młotów pneumatycznych i higieniści stomatologiczni
-podnoszenie ciężarów
-ciąża
-otyłość
-nieprawidłowa postawa ciała

Przyczyny
Przyczyny z reguły nie są związane z wadami wrodzonymi. Jedną z anomalii mogącą doprowadzić do zespołu TOS jest żebro szyjne, czyli dodatkowe żebro nad pierwszym właściwym żebrem, które wyrasta z odcinka szyjnego Prawidłowo żebra obecne są tylko w odcinku piersiowym kręgosłupa. Wada jest rzadka, ponieważ dotyczy tylko 1-3% populacji. Kolejne nieprawidłowości anatomiczne mogą dotyczyć kształtu I żebra lub obojczyka oraz obecności dodatkowego mięśnia szczelinowego w szyi. W wyniku zmienionej budowy struktury kostne mogą uciskać nerwy i naczynia, co może powodować TOS, tak samo jak obecność dodatkowego mięśnia. Zwykle jednak przyczyny związane są z urazami, zawodami lub czynnościami, które wykonują powtarzane ruchy kończyn górnych nad głowę oraz nadmiernym przyrostem masy ciała. Nie chodzi tu tylko o otyłość, w której nadmierna ilość tłuszczu może uciskać struktury nerwowe i naczyniowe, ale także o przyrost masy mięśniowej. Osoby uprawiające kulturystykę, mogą być narażone na wystąpienie Zespołu górnego otworu klatki piersiowej. Duża masa mięśniowa i ich napięcie, tak samo jak tłuszcz, mogą swoją objętością powodować ucisk. Ostatnią z przyczyn mogą być anomalie w postaci guzów w okolicy szyi, których obecność drażniłaby wyżej wymienione struktury.

Objawy TOS
Ze względu na różne przyczyny występowania zespołu TOS, zakres objawów jest szeroki. Mogą to być:
-ból od szyi, twarzy, potylicy po klatkę piersiową, ramię i kończynę górną
-parestezje
-bladość skóry, plamy i przebarwienia
-osłabienie mięśni kończyny górnej
-zmęczenie i uczucie ciężkości ramienia i dłoni
-zanik mięśni
-zaburzenia i brak czucia w kończynie górnej
-zmiana temperatury, kończyna może być cieplejsza lub zimniejsza

Powikłania TOS
Jak wspomniano na początku, TOS dzieli się na trzy rodzaje: tętniczy, żylny i neurologiczny. Neurologiczny TOS występuje najczęściej, bo dotyka nawet aż 95% przypadków diagnozowanych jako zespół górnego otworu klatki piersiowej. Neurologiczny TOS dotyczy ucisku na splot ramienny i powodować może osłabienie ramienia i deficyt siły mięśni. Kolejnym rodzajem jest żylny TOS, którego powodem jest ucisk żyły pachowej lub podobojczykowej. Ta postać TOS może prowadzić do zakrzepicy żył ramiennych w 10-20% przypadków, a czasami nawet zatorowości płucnej. Ostatni, czyli tętniczy TOS jest spowodowany uciskiem na tętnice podobojczykową i pachową, czego skutkiem może być niedokrwienie kończyny górnej, uszkodzeń tętnicy takich jak tętniak tętnicy pachowej, dysplazji i zakrzepów tętniczych.

Leczenie zachowawcze
Leczenie zachowawcze opiera się na fizjoterapii, odpowiednio dobranych ćwiczeniach i korekcie postawy. Przynosi bardzo dobre efekty, ponieważ udaje się wyleczyć aż 90% przypadków i u większości z nich objawy nie nawracają nigdy więcej.
Syndrom TOS często dotyka osób, które garbią się (zamknięta i pochylona postawa, prowadzi do napięcia mięśni i ucisku na naczynia i nerwy), dlatego ważne jest, aby zachowywać prawidłową postawę podczas siedzenia i stania. Fizjoterapia powinna rozpocząć się od nauczenia pacjenta, jak zachować prawidłową postawę i jak ją korygować prawidłowo.
Następnym elementem będą odpowiednio dobrane ćwiczenia. Większość z nich będzie zawierać ćwiczenia rozciągające mięśnie szyi i klatki piersiowej. Ćwiczenia wzmacniające powinny obejmować ćwiczenia mięśni ściągających łopatki, unoszących i rotujących ją oraz mięsień MOS.
Razem z ćwiczeniami warto dodać elementy terapii manualnej. Praca fizjoterapeuty powinna polegać na rozluźnieniu napiętych mięśni,oraz może obejmować mobilizacje I żebra i stawu ramiennego. Niektórzy pacjenci pozytywnie reagują na taping utrzymujący skorygowaną postawę.
Fizjoterapia powinna być prowadzona przez 4 do 6 miesięcy. W przypadku braku poprawy po takim czasie, konieczna może być interwencja chirurgiczna. Elementem wspomagającym fizjoterapię może być leczenie farmakologiczne.

 

Mgr Katarzyna Olszewska-Kopacz

Bibliografia:
1. Sony George, Jibi Paul, Ayana V S (2023). Effect of Physiotherapy treatment in Thoracic Outlet Syndrome, ijmaes; 9(4); 1669-1682
2. Systematic review: The effectiveness of physical treatments on thoracic outlet syndrome in reducing clinical symptoms Chi-ngai Christopher Lo, PT, M Musc Sports Pthya,*, Saiful Adli Bukry, PT, BPthy b, Saad Alsuleman, PT, Bpthya, Joel Varghese Simon, PT, M Musc Sports Pthya, Hong Kong Physiotherapy Journal (2011) 29,53-63
3. Joel O’Sullivan, Christian Rushton, Marcus Bateman, Caroline Miller, Claire Stapleton and Jonathan Hill
4. Garraud T, Pomares G, Daley P, Menu P, Dauty M and Fouasson-Chailloux A (2022) Thoracic Outlet Syndrome in Sport: A Systematic Review. Front. Physiol. 13:838014. doi: 10.3389/fphys.2022.838014