Zespół TOS

TOS, czyli po polsku zespół górnego otworu klatki piersiowej, to zespół objawów, które występują w kończynie górnej. Termin ten wprowadzono w roku 1956.

Obszar występowania dotyczy najczęściej trójkąta międzyżebrowego i dołu pachowego. Przyczyną objawów jest ucisk na struktury nerwowe i naczyniowe. Uciśnięte mogą być: tętnica i żyła podobojczykowa, tętnica i żyła pachowa oraz splot ramienny. Ucisk na każdą z tych struktur może dawać inne objawy .

Ze względu na rodzaj uciśniętej struktury TOS można podzielić na trzy podgrupy: naczyniowy, tętniczy i neurogenny. Ten ostatni jest najczęstszy, ponieważ szacuje się, że dotyczy aż 95% przypadków.

Czynniki ryzyka

Istnieje kilka czynników, które wydają się zwiększać ryzyko wystąpienia Zespołu górnego otworu klatki piersiowej:
– płeć żeńska
– wiek 20-40 lat
– intensywny wysiłek ramion przy pokonywaniu oporu (dotyczy sportów takich jak pływanie, rzucanie piłką do baseballa)
– niektóre zawody jak operatorzy młotów pneumatycznych i higieniści stomatologiczni
– podnoszenie ciężarów
– ciąża
-otyłość
– nieprawidłowa postawa ciała.

Przyczyny wystąpienia TOS

Przyczyny z reguły nie są związane z wadami wrodzonymi.

Jedną z anomalii mogącą doprowadzić do zespołu TOS jest żebro szyjne, czyli dodatkowe żebro nad pierwszym właściwym żebrem, które wyrasta z odcinka szyjnego.  Prawidłowo żebra obecne są tylko w odcinku piersiowym kręgosłupa. Wada jest rzadka, ponieważ dotyczy tylko 1-3% populacji.

Kolejne nieprawidłowości anatomiczne mogą dotyczyć kształtu I żebra lub obojczyka oraz obecności dodatkowego mięśnia szczelinowego w szyi. W wyniku zmienionej budowy struktury kostne mogą uciskać nerwy i naczynia, co może powodować TOS, tak samo jak obecność dodatkowego mięśnia.

Zwykle jednak przyczyny związane są z urazami, zawodami lub czynnościami, które wykonują powtarzane ruchy kończyn górnych nad głowę oraz nadmiernym przyrostem masy ciała. Nie chodzi tu tylko o otyłość, w której nadmierna ilość tłuszczu może uciskać struktury nerwowe i naczyniowe, ale także o przyrost masy mięśniowej. Osoby uprawiające kulturystykę, mogą być narażone na wystąpienie Zespołu górnego otworu klatki piersiowej. Duża masa mięśniowa i ich napięcie, tak samo jak tłuszcz, mogą swoją objętością powodować ucisk.

Ostatnią z przyczyn mogą być anomalie w postaci guzów w okolicy szyi, których obecność drażniłaby wyżej wymienione struktury.

Objawy TOS

Ze względu na różne przyczyny występowania zespołu TOS, zakres objawów jest szeroki – mogą to być:
– ból od szyi, twarzy, potylicy po klatkę piersiową, ramię i kończynę górną
– parestezje
– bladość skóry, plamy i przebarwienia
– osłabienie mięśni kończyny górnej
– zmęczenie i uczucie ciężkości ramienia i dłoni
– zanik mięśni
– zaburzenia i brak czucia w kończynie górnej
– zmiana temperatury, kończyna może być cieplejsza lub zimniejsza.

Powikłania TOS

Jak wspomniano na początku, TOS dzieli się na trzy rodzaje: tętniczy, żylny i neurologiczny.

Neurologiczny TOS występuje najczęściej, bo dotyka nawet aż 95% przypadków diagnozowanych jako zespół górnego otworu klatki piersiowej. Neurologiczny TOS dotyczy ucisku na splot ramienny i powodować może osłabienie ramienia i deficyt siły mięśni.

Kolejnym rodzajem jest żylny TOS, którego powodem jest ucisk żyły pachowej lub podobojczykowej. Ta postać TOS może prowadzić do zakrzepicy żył ramiennych w 10-20% przypadków, a czasami nawet zatorowości płucnej.

Ostatni, czyli tętniczy TOS jest spowodowany uciskiem na tętnice podobojczykową i pachową, czego skutkiem może być niedokrwienie kończyny górnej, uszkodzeń tętnicy takich jak tętniak tętnicy pachowej, dysplazji i zakrzepów tętniczych.

Leczenie zachowawcze

Leczenie zachowawcze opiera się na fizjoterapii, odpowiednio dobranych ćwiczeniach i korekcie postawy. Leczenie przynosi bardzo dobre efekty, ponieważ udaje się wyleczyć aż 90% przypadków i u większości z nich objawy nie nawracają nigdy więcej.
Syndrom TOS często dotyka osób, które garbią się (zamknięta i pochylona postawa, prowadzi do napięcia mięśni i ucisku na naczynia i nerwy), dlatego ważne jest, aby zachowywać prawidłową postawę podczas siedzenia i stania. Fizjoterapia powinna rozpocząć się od nauczenia pacjenta, jak zachować prawidłową postawę i jak ją korygować prawidłowo.

Następnym elementem będą odpowiednio dobrane ćwiczenia. Większość z nich będzie zawierać ćwiczenia rozciągające mięśnie szyi i klatki piersiowej. Ćwiczenia wzmacniające powinny obejmować ćwiczenia mięśni ściągających łopatki, unoszących i rotujących ją oraz mięsień MOS.

Razem z ćwiczeniami warto dodać elementy terapii manualnej. Praca fizjoterapeuty powinna polegać na rozluźnieniu napiętych mięśni oraz może obejmować mobilizacje I żebra i stawu ramiennego.

Niektórzy pacjenci pozytywnie reagują na taping utrzymujący skorygowaną postawę.

Fizjoterapia powinna być prowadzona przez 4 do 6 miesięcy. W przypadku braku poprawy po takim czasie, konieczna może być interwencja chirurgiczna. Elementem wspomagającym fizjoterapię może być leczenie farmakologiczne.

 

Autor:   fizjoterapeuta mgr Katarzyna Olszewska-Kopacz

Bibliografia:
1. Sony George, Jibi Paul, Ayana V S (2023). Effect of Physiotherapy treatment in Thoracic Outlet Syndrome, ijmaes; 9(4); 1669-1682
2. Systematic review: The effectiveness of physical treatments on thoracic outlet syndrome in reducing clinical symptoms Chi-ngai Christopher Lo, PT, M Musc Sports Pthya,*, Saiful Adli Bukry, PT, BPthy b, Saad Alsuleman, PT, Bpthya, Joel Varghese Simon, PT, M Musc Sports Pthya, Hong Kong Physiotherapy Journal (2011) 29,53-63
3. Joel O’Sullivan, Christian Rushton, Marcus Bateman, Caroline Miller, Claire Stapleton and Jonathan Hill
4. Garraud T, Pomares G, Daley P, Menu P, Dauty M and Fouasson-Chailloux A (2022) Thoracic Outlet Syndrome in Sport: A Systematic Review. Front. Physiol. 13:838014. doi: 10.3389/fphys.2022.838014