WZW typu A objawy, sposób zakażenia, profilaktyka
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A) jest chorobą, która występuje na całym świecie, ale częste zachorowanie na nią zauważa się w krajach o złych warunkach sanitarnych.
W przypadku WZW typu A zwanego potocznie żółtaczką pokarmową do zakażenia dochodzi przez przewód pokarmowy.
Do zakażenia wirusem w tej chorobie należącej do „chorób brudnych rąk”, dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną po spożyciu zanieczyszczonych pokarmów, wody, niedostatecznej higieny, jak również poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą. Patogen namnaża się w wątrobie, a wydalany jest z kałem.
Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A to choroba wywołana przez wirus zapalenia wątroby typu A ( hepatitis A virus-HAV). Są jeszcze zakażenia wirusami typu B, C, D, E- i między nimi wszystkimi występują różnice dotyczące zarówno dróg przenoszenia, wywołanych objawów chorobowych oraz możliwości terapii i profilaktyki zakażeń.
W 2025 roku u naszych sąsiadów Czechów odnotowano czterokrotny wzrost zachorowalności na WZW A. Epidemia dotknęła wszystkie grupy wiekowe ale najczęściej występowała u dorosłych w wieku 30-45 lat i u dzieci w wieku 5-9 lat. Zmarło 29 osób. Cięższy przebieg odnotowano u osób starszych, po 50 roku życia.
W Polsce do tej pory odnotowano dwukrotny wzrost zachorowalności na WZW A. Dane są raczej niedoszacowane, ponieważ choroba może przebiegać bezobjawowo lub subklinicznie, jako postać bezżółtaczkowa.
Objawy jakie występują w postaci bez żółtaczkowej są niecharakterystyczne to męczliwość, nudności, wymioty, bóle brzucha, mięśni i stawów.
Choroba może mieć też przebieg z żółtaczką, a nawet przyjąć postać cholestatyczną powodującą zmiany zapalne i martwicze w wątrobie .
WZA typu A najczęściej przebiega łagodnie i kończy się wyzdrowieniem, ale w nielicznych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań.
U osób z wcześniejszym uszkodzenie wątroby może mieć przebieg piorunujący z ostrą niewydolnością wątroby. Zdarza się także uszkodzenie nerek, a przy predyspozycji genetycznej zakażenie HAV może wyzwolić autoimmunologiczne zapalenie wątroby.
Dodatkowym zagrożeniem epidemiologicznym jest fakt, że wirus może być wydalany z kałem do 2 tygodni przed wystąpieniem objawów, a okres wylęgania trwa do 30 dni. Dlatego tak trudno jest ustalić potencjalne źródło zakażenia i określić osoby mające kontakt z zakażonym.
Zdarzają się nawroty do 3 miesięcy od pierwszego epizodu choroby. U chorych z żółtaczką choroba trwa średnio 6 tygodni.
W niepowikłanym przebiegu WZW A pełny powrót do normalnej aktywności życiowej i pracy oraz pełnej regeneracji wątroby może trwać 6 miesięcy.
Wirus WZW A jest szczególnie niebezpieczny dla chorych z wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Według szacunków w Polsce żyje 145-150 tyś. osób zakażonych HCV z czego tylko kilka procent zostało zdiagnozowanych. U tych pacjentów zakażenie WZW A może doprowadzić do piorunującego przebiegu zapalenia wątroby doprowadzającego w bardzo krótkim czasie do ostrej niewydolności wątroby i rozwoju raka wątrobowokomórkowego.
W związku ze wzrostem występowania WZW A w Polsce oraz możliwością bezobjawowego przebiegu w celach diagnostycznych należy oznaczyć przeciwciała anty-HAV w klasie IgM i IgG . W razie obecności tylko przeciwciał w klasie IgG konieczne jest powtórzenie oznaczenia tych przeciwciał po miesiącu. W wątpliwych przypadkach lekarz może skierować pacjenta na biopsje wątroby.
Nie ma leczenia przyczynowego. W przypadkach o cięższym przebiegu lub z powikłaniami konieczna może być hospitalizacja .
Leczenie WZW A opiera się na:
- przyjmowaniu leków przeciwwirusowych oraz łagodzeniu objawów choroby
- zalecany jest odpoczynek, dieta odpowiednia do zapotrzebowania energetycznego, w której 70% będą stanowiły łatwo przyswajalne węglowodany, 10-20 % tłuszcze i 10% białka
- należy unikać ciężkostrawnych, tłustych potraw, napojów gazowanych, alkoholu, które obciążają wątrobę i utrudniają jej regenerację
- czasami niezbędne jest nawadnianie dożylne i karmienie przez zgłębnik żołądkowy lub jelitowy
- ważne są regularne kontrole lekarskie
- powrót do zwykłej diety jest możliwy w ciągu pół roku.
Profilaktyka WZW typu A opiera się na przestrzeganiu higieny rąk oraz spożywaniu bezpiecznej żywności i piciu wody ze sprawdzonych źródeł, szczególnie w trakcie wyjazdów do krajów endemiznych.
Jedynym najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniom WZW A są szczepienia ochronne. Istnieje szczepionka przeciwko WZW A zawierająca inaktywowany wirus HAV . Należy do kategorii szczepionek „ nieżywych”. Schemat szczepień obejmuje dwie dawki podane domięśniowo. Drugą dawkę podajemy 6-12 miesięcy od pierwszej.
Szczepionka zarejestrowana jest po 1 roku życia w związku z tym niezwykle istotne jest, aby w przypadku obecności w domy dziecka do pierwszego roku życia zastosować „mechanizm kokona”– szczepią się wszyscy domownicy i osoby mające kontakt z małym dzieckiem, aby wytworzyć pole ochronne wokół dziecka.
Autor: lekarz pediatra Monika Dąbrowska-Małecka
BIBLIOGRAFIA
- American Academy of Pediatrics Committee on Infectious Diseaes Hepatitis A vaccinerecomendations. Pediatrics 2007;120:189
- Jacek Juszczyk, Jacek Mrukowicz : Ostre wirusowe zapalenie wątroby typ A ; Medycyna Praktyczna Interna Szczeklika 2019/2020;701
- Główny Inspektorat Sanitarny : Wirusowe zapalenie wątroby typ A; 2026; 4.0
