WZW typu A – objawy, sposób zakażenia, profilaktyka
Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW typu A) jest chorobą, która występuje na całym świecie, ale częste zachorowanie na nią zauważa się w krajach o złych warunkach sanitarnych.
W przypadku WZW typu A zwanego potocznie żółtaczką pokarmową do zakażenia dochodzi przez przewód pokarmowy. W chorobie tej należącej do „chorób brudnych rąk”, do zakażenia wirusem dochodzi najczęściej drogą fekalno-oralną po spożyciu zanieczyszczonych pokarmów, wody, niedostatecznej higieny, jak również poprzez bezpośredni kontakt z osobą chorą. Patogen namnaża się w wątrobie, a wydalany jest z kałem.
Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu A to choroba wywołana przez wirus zapalenia wątroby typu A ( hepatitis A virus-HAV). Są jeszcze zakażenia wirusami typu B, C, D, E- i między nimi wszystkimi występują różnice dotyczące zarówno dróg przenoszenia, wywołanych objawów chorobowych oraz możliwości terapii i profilaktyki zakażeń.
W 2025 roku u naszych sąsiadów Czechów odnotowano czterokrotny wzrost zachorowalności na WZW A. Epidemia dotknęła wszystkie grupy wiekowe ale najczęściej występowała u dorosłych w wieku 30-45 lat i u dzieci w wieku 5-9 lat. Zmarło 29 osób. Cięższy przebieg odnotowano u osób starszych, po 50 roku życia.
W Polsce do tej pory odnotowano dwukrotny wzrost zachorowalności na WZW A. Dane są raczej niedoszacowane, ponieważ choroba może przebiegać bezobjawowo lub subklinicznie, jako postać bezżółtaczkowa. Objawy jakie wówczas występują są niecharakterystyczne to męczliwość, nudności, wymioty, bóle brzucha, mięśni i stawów.
Choroba może mieć też przebieg z żółtaczką, a nawet przyjąć postać cholestatyczną powodującą zmiany zapalne i martwicze w wątrobie .
WZA typu A najczęściej przebiega łagodnie i kończy się wyzdrowieniem, ale w nielicznych przypadkach może prowadzić do poważnych powikłań.
U osób z wcześniejszym uszkodzenie wątroby może mieć przebieg piorunujący z ostrą niewydolnością wątroby. Zdarza się także uszkodzenie nerek, a przy predyspozycji genetycznej zakażenie HAV może wyzwolić autoimmunologiczne zapalenie wątroby.
Dodatkowym zagrożeniem epidemiologicznym jest fakt, że wirus może być wydalany z kałem do 2 tygodni przed wystąpieniem objawów, a okres wylęgania trwa do 30 dni. Dlatego tak trudno jest ustalić potencjalne źródło zakażenia i określić osoby mające kontakt z zakażonym.
Zdarzają się nawroty do 3 miesięcy od pierwszego epizodu choroby. U chorych z żółtaczką choroba trwa średnio 6 tygodni.
W niepowikłanym przebiegu WZW A pełny powrót do normalnej aktywności życiowej i pracy oraz pełnej regeneracji wątroby może trwać 6 miesięcy.
Wirus WZW A jest szczególnie niebezpieczny dla chorych z wirusowym zapaleniem wątroby typu C. Według szacunków w Polsce żyje 145-150 tyś. osób zakażonych HCV z czego tylko kilka procent zostało zdiagnozowanych. U tych pacjentów zakażenie WZW A może doprowadzić do piorunującego przebiegu zapalenia wątroby doprowadzającego w bardzo krótkim czasie do ostrej niewydolności wątroby i rozwoju raka wątrobowokomórkowego.
W związku ze wzrostem występowania WZW A w Polsce oraz możliwością bezobjawowego przebiegu w celach diagnostycznych należy oznaczyć przeciwciała anty-HAV w klasie IgM i IgG . W razie obecności tylko przeciwciał w klasie IgG konieczne jest powtórzenie oznaczenia tych przeciwciał po miesiącu. W wątpliwych przypadkach lekarz może skierować pacjenta na biopsje wątroby.
Nie ma leczenia przyczynowego. W przypadkach o cięższym przebiegu lub z powikłaniami konieczna może być hospitalizacja .
Leczenie WZW A opiera się na przyjmowaniu leków przeciwwirusowych oraz łagodzeniu objawów choroby. Zalecany jest odpoczynek, dieta odpowiednia do zapotrzebowania energetycznego, w której 70% będą stanowiły łatwo przyswajalne węglowodany, 10-20 % tłuszcze i 10% białka. Należy unikać ciężkostrawnych, tłustych potraw, napojów gazowanych, alkoholu, które obciążają wątrobę i utrudniają jej regenerację. Czasami niezbędne jest nawadnianie dożylne i karmienie przez zgłębnik żołądkowy lub jelitowy. Ważne są regularne kontrole lekarskie. Powrót do zwykłej diety jest możliwy w ciągu pół roku.
Profilaktyka WZW typu A opiera się na przestrzeganiu higieny rąk oraz spożywaniu bezpiecznej żywności i piciu wody ze sprawdzonych źródeł, szczególnie w trakcie wyjazdów do krajów endemicznych. Jedynym najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniom WZW A są szczepienia ochronne. Istnieje szczepionka przeciwko WZW A zawierająca inaktywowany wirus HAV . Należy do kategorii szczepionek „ nieżywych”. Schemat szczepień obejmuje dwie dawki podane domięśniowo. Drugą dawkę podajemy 6-12 miesięcy od pierwszej.
Szczepionka zarejestrowana jest po 1 roku życia w związku z tym niezwykle istotne jest, aby w przypadku obecności w domy dziecka do pierwszego roku życia zastosować „mechanizm kokona”– szczepią się wszyscy domownicy i osoby mające kontakt z małym dzieckiem, aby wytworzyć pole ochronne wokół dziecka.
Autor: lekarz pediatra Monika Dąbrowska-Małecka
BIBLIOGRAFIA
- American Academy of Pediatrics Committee on Infectious Diseaes Hepatitis A vaccinerecomendations. Pediatrics 2007;120:189
- Jacek Juszczyk, Jacek Mrukowicz : Ostre wirusowe zapalenie wątroby typ A ; Medycyna Praktyczna Interna Szczeklika 2019/2020;701
- Główny Inspektorat Sanitarny : Wirusowe zapalenie wątroby typ A; 2026; 4.0
